àøáò äáòéåú áôòéìåú ìøååçú áòìé-çééí: òì ÷öä äîæìâ
îàú: âàøé ì. ôøàðöéåï, îàé 2007
äîàîø äî÷åøé: The Four Problems of Animal Welfare: In a Nutshell
îñôø ÷åøàéí á÷ùå îîðé ìëúåá îùäå áå éåëìå ìäùúîù ëîòðä ÷öø àì çñéãé áòìé-çééí äîòåããéí àú âéùú äøååçä åàùø ìà îáéðéí îãåò âéùä æå àéðä äåìëú éã áéã òí òîãú-äæëåéåú/äòîãä äàáåìéùðéñèéú (abolitionist) - òîãä äãåâìú áçéñåì îåçìè åäåöàä îçåõ ìçå÷ ùì ëì ñåâé äôòéìåú äëøåëéí áðéöåì áòìé-çééí. àðé î÷ååä ùä÷èò äáà éäéä ùéîåùé.
éù ìôçåú àøáò áòéåú òí âéùú äøååçä áøîú äéçñ äàúé ìáòìé-çééí.
äøàùåðä, ú÷ðåú øååçä îñô÷åú äâðä îùîòåúéú îåòèä, àí áëìì, ìàéðèøñéí ùì áòìé äçééí. ìãåâîä, ä÷îôééï ùì PETA, äîòåãã àú î÷ãåðìãñ åøùúåú îæåï îäéø àçøåú ìàîõ àú ùéèåú äèéôåì åäùçéèä ùì èîôì âøðãéï. àåìí áéú-îèáçééí ùéðäâ áäúàí ì÷ååéí äîðçéí ùì âøðãéï åáéú-îèáçééí ùìà éðäâ ìôéäí - ùðéäí î÷åîåú ðúòáéí. éäéä æä äæåé ìèòåï àçøú.
îñéëä ùì úðàéí èåáéí äîñúéøä àú ääúòììåú ä÷ùä ááòìé äçééí áîù÷
îñôø ÷áåöåú ìîòï áòìé-çééí éåöàåú áúòîåìä ìîöéàú àìèøðèéáåú ìîú÷ï ääéøéåï ùì äçæéøåú. àåìí áçéðä îãå÷ã÷ú éåúø îâìä ùú÷ðåú àìå, äëøåëåú á÷îôééðéí é÷øéí, ìà îîù àô÷èéáéåú ò÷á ôøöåú îùîòåúéåú äîàôùøåú ìîåñãåú äîðöìéí ìðäåâ ëøöåðï áëì î÷øä. ááìåâ ùìé ëúáúé çéáåø, "ðöçåï" ìôòéìåú äøååçä?, äîãáø òì ÷îôéééï îú÷ï ääéøéåï áôìåøéãä åîãâéí àú îåâáìåúï ùì øôåøîåú îñåâ æä.
ãáøéí ãåîéí ðéúï ìåîø òì øåá "ùéôåøé" äøååçä. äí àåìé âåøîéí ìðå ìäøâéù èåá éåúø, àê äí òåùéí îòè îàã òáåø áòìé äçééí.
äùðéä, ú÷ðåú øååçä âåøîåú ìöéáåø ìäøâéù èåá éåúø òí ðéöåì áòìé-çééí, åáëê îòåããåú àú äîùê äðéöåì. àëï, àéï ùàìä áëìì ùàðùéí ùðîðòå îàëéìú îåöøéí îï äçé ò÷á ãàâä ìéçñ äðéúï ìáòìé-çééí, çåæøéí ìàëìí ìàçø ùðàîø ìäí òì-éãé àøâåðé øååçä ùáòìé äçééí î÷áìéí éçñ "äåîàðé" éåúø. ãðúé áðåùà æä ááìåâ ùìé, áçéáåø òì îåöøé áùø/áòìé-çééí "ùîçéí".
áàåôï àéøåðé, øôåøîåú øååçä òìåìåú ìäâãéì àú ñáìí ùì áòìé äçééí. ððéç ùàðå îðöìéí 5 áòìé-çééí åëåôéí 10 éçéãåú ñáì òì ëì àçã îäí, 50 éçéãåú ñáì áñê-äëì. åâí ððéç ùú÷ðú øååçä îáéàä ìéøéãú éçéãú ñáì àçú ìëì áòì-çééí, àê äöøéëä âãìä ì-6 áòìé-çééí. ëê äâòðå ì-54 éçéãåú ñáì áñê-äëì - äëîåú âãìä. àéï ùàìä áëìì ùúåôòåú ëàìå ÷åøåú. ìãåâîä, öøéëú áùø òâì áàéøåôä òìúä ëúåöàä îç÷é÷ä äðåâòú ìàåôï ëìéàúí ùì òâìé äçìá.
äùìéùéú, ôòéìåú øååçä ìà òåùä ãáø òì-îðú ìùáåø àú îòîã áòìé äçééí ëøëåù. ú÷ðåú øååçä ÷ùåøåú áàåôï ëììé àì äàîöòéí äãøåùéí òì-îðú ìðöì áòìé-çééí áàåôï éòéì. ëìåîø, øååçä îâðä áàåôï ëììé òì äàéðèøñéí ùì áòìé äçééí ø÷ òã ìâáåì áå òãééï îú÷ééí øååç ëìëìé òáåø áðé äàãí - åæä áîôåøù îçæ÷ àú îòîã äìà-àðåùééí ëñçåøä, ëøëåù.
ìãåâîä, äçáøä äàðåùéú ùì àøä"á (HSUS) î÷ãîú ú÷ðåú øååçä äîáåññåú áîôåøù òì äøååçéí äëìëìééí ùéåô÷å ëúöåàä îùéîåù éòéì ááòìé-çééí ëñçåøä ëìëìéú. äòéôå îáè á- ãå"ç HSUS òì äà÷åðåîéä ùì àéîåõ îòøëåú éöåø àìèøðèéáéåú ìîú÷ðé ääéøéåï ùì çæéøåú, äèåòï ùàìèøðèéáåú ìîú÷ï ääéøéåï éâãéìå àú äôøåã÷èéáéåú åàú øååçé äéöøï, àå á- ãå"ç HSUS òì äà÷åðåîéä ùì àéîåõ ùéèåú éöåø àìèøðèéáéåú ìùçéèú òåôåú áàîöòåú äìí çùîìé, äèåòï ùùéîåù áâæ "éáéà ìçñëåðåú áòìåéåú åäëðñåú îåâãìåú áëê ùéôçéú éøéãú àéëåú, æéäåí åòìåéåú ä÷ôàú äâåôåú; äâãìú úåöøú, àéëåú åçéé äîãó ùì äáùø; åúðàé òåáãéí îùåôøéí."
âéùä æå îú÷ééîú ìà ø÷ áúçåîï ùì ÷áåöåú øååçä îñåøúéåú ëîå HSUS. ÷áåöåú äøååçä äçãùåú, ëîå PETA, àîöå àåúä àó äï. á- ðéúåç ùì äîúä áàååéøä îáå÷øú ìòåîú äãîîä çùîìéú - îð÷åãú îáè ëìëìéú, PETA ÷åøàú ìùéîåù áâæ, àå "äîúä áàååéøä îáå÷øú" (CAK - Controlled Atmosphere Killing) ùì òåôåú, áèòðä ùùéèú äùçéèä ùì äìí çùîìé "îåøéãä àú àéëåú åúðåáú äîåöø" ò÷á äòöîåú äùáåøåú îäï äòåôåú ñåáìéí, ãáø äîáéà ìñëðú æéäåí áâåó äàãí. ùéèú ääìí äçùîìé âí "îâáéøä òìåéåú òáåãä" áãøëéí ùåðåú.PETA èåòðú ù"CAK îâãéìä àú àéëåú åúðåáú äîåöø", ëéååï ùòöîåú ùáåøåú, çáìåú åãéîåîéí ðîðòéí ìëàåøä, ëîåú äæéäåí éåøãú, çéé äîãó ùì äáùø òåìéí å"ëîåú øáä éåúø ùì çæä-òåó" îåô÷ú. PETA âí èåòðú ù"CAK îåøéãä òìåéåú òáåãä" òì-éãé: äôçúú äöåøê áîòøëåú ôé÷åç îñåéîåú, äôçúú îñôø äúàåðåú åäåøãú úçìåôú äòåáãéí. CAK îñô÷ú "éúøåðåú ëìëìééí àçøéí" òáåø úòùééú äòåôåú áëê ùäéà: îàôùøú ìéöøðéí ìçñåê áäåöàåú àðøâéä, îôçéúä ùàøéåú ùì úåöøé ìååàé åîôçéúä àú äöåøê áîéí.
øàùéú, òìé ìäåãåú ùáîøåöú äùðéí äàçøåðåú äúàëæáúé ÷ùä îï äîúåðéí äìáðéí. äâòúé ëîòè ìîñ÷ðä äîöòøú ùàáï äðâó äâãåìä áãøëå ùì äëåùé àì äçåôù àéððå àéù îåòöú-äàæøçéí-äìáðéí àå àéù ä÷å-÷ìå÷ñ-÷ìàï àìà äîúåï äìáï, äîòãéó àú ä"ñãø" òì äöã÷; äîáëø ùìåí ùìéìé, ùäåà äòãø îúç, òì-ôðé ùìåí çéåáé, ùäåà ðåëçåú äöã÷; äîúîéã åàåîø, "àðé îñëéí àéúëí áîèøä ùàìéä àúí çåúøéí, àê àéððé éëåì ìäñëéí òí ãøëé äôòåìä äéùéøä ùìëí"; ùîúåê ôèøåðåú äåà âåøñ ùéåëì ì÷áåò àú ìåç äæîðéí ìçéøåú æåìúå; ùçé ìôé îéúåñ äæîï, åîúîéã ìòåõ ìëåùé ùéçëä òã ùúáåà "òåðä ðåçä éåúø". äáðä øãåãä îöã àðùéí áòìé øöåï èåá îàëæáú éåúø îàé-äáðä îåçìèú îöã àðùéí áòìé øöåï øò. ÷áìä ôåùøú îáéëä äøáä éåúø îôñéìä îôåøùú.
áîéìéí àçøåú, HSUS, PETA åàøâåðéí àçøéí äôëå ìîòùä ìéåòöéí äòåæøéí ìúòùééú äáùø áîöéàú ãøëéí ìäâãìú äøååçéí îðéöåì áòìé-çééí. àôéìå àí æä îúáèà áùéôåøéí îéðåøééí ìøååçú áòìé äçééí, àéï áëê ùåí äúîåããåú òí ôøãéâîú äøëåù. àëï, æä îçæ÷ àú îòîã áòìé äçééí ëùåí ãáø éåúø îàùø ñçåøåú ëìëìéåú. åæä âåøí ìàðùéí ìäøâéù èåá éåúø òí ðéöåì áòìé-çééí.
äøáéòéú, æäå îùç÷ ñëåí àôñ. ëì ùðééä åëì àâåøä äîáåæáæåú òì äôéëú äðéöåì ì"äåîàðé" éåúø, äí ôçåú æîï åëñó äîåù÷òéí áçéðåê èáòåðé/àáåìéùðéñèé. úçùáå òì æä ëê:
ððéç ùéù ìê îçø ùòúééí ìäù÷éò áòðééðé áòìé-çééí. éù ìê áçéøä: ìçì÷ ôìàééøéí ä÷åøàéí ìàðùéí ìàëåì áéöé "çåôù" àå ìçì÷ ôìàééøéí ä÷åøàéí ìàðùéí ìà ìàëåì áéöéí ëìì, ëéååï ùâí áéöé "çåôù" ëøåëåú áñáì òæ ùáñåôå îååú. ìà ðéúï ìáöò àú ùúé äôòåìåú áå æîðéú, åâí àí äéä àôùø, äîñøéí éñúøå àçã àú äùðé åéùàéøå àú ä÷åøà îáåìáì åììà ú÷ååä.
çéðåê àðùéí àåãåú èáòåðåú äéà ãøê äøáä éåúø àô÷èéáéú ìäôçúú ñáì áèååç ä÷öø åìáðééú úðåòä àáåìéùðéñèéú, úðåòä ùúåëì ìãâåì åìúîåê áùéðåé îùîòåúé áòúéã. ôòåìåú øååçä îîùéëåú ìäúééçñ àì áòìé-çééí ëàì ñçåøä; øôåøîåú øååçä ìà îñô÷åú äâðä îùîòåúéú ìàéðèøñéí ùì áòìé-çééí, âåøîåú ìöéáåø ìäøâéù èåá éåúø òí äðéöåì, òìåìåú ìîòùä ìäâãéì àú ëîåú äñáì åìå÷çåú îùàáéí îçéðåê èáòåðé/àáåìéùðéñèé.
ëëì ùäöéáåø éøàä îå÷ãí éåúø, ùì÷áåöåú øååçä çãùåú àéï ùåí ÷ùø ìð÷åãú îáè àáåìéùðéñèéú, ëê ééèá îöáðå. âåôé äøååçä äçãùéí äôëå ùåúôéí òí âåôé äçå÷ äðöìðéí ìîëéøú îåöøéí îäçé. îöá áå âåôé äøååçä äçãùéí îôúçéí úååéåú äñîëä, ëîå âåãì åèåôì áàåôï äåîàðé, îæåï çåôù å- "øçåí áòìé-çééí" òì-îðú ìòæåø ìâåôé çå÷ ðöìðéí ìùåå÷ âååéåú åîåöøéí îäçé äåà ùåí ãáø ôçåú îúåòáä. ìîàîöéí àìå àéï ùåí ãáø òí æëåéåú áòìé-çééí àå äâéùä äàáåìéùðéñèéú. àëï, àìå äí áãéå÷ äãáøéí ìäí äúðåòä äàáåìéùðéñèéú îúðâãú.
ëï, æä "òãéó" áîåáï îñåéí ìà ìòðåú îéùäå àåúå àúä øåöç, àåìí àéï æä äåôê àú äîòùä "øçåí". æä "òãéó" ìà ìäëåú îéùäé àåúä àúä àåðñ, àåìí àéï æä äåôê àú äîòùä "äåîàðé". úðåòú äøååçä úåîëú áøòéåï ìôéå ðéöåì éåúø "äåîàðé" äåà ðéöåì ÷áéì îáçéðä îåñøéú. æåäé ìà äâéùä äàáåìéùðéñèéú.