ììà äáãì ãú, âæò åîéï... áéåìåâé!
îàú: éåñé ååìôñåï
äîåðç "æëåéåú áòìé-çééí" äôê áùðéí äàçøåðåú ìîåðç øååç, ëîòè îåðç ùá÷åðöðæåñ. æåäé òåáãä îåæøä áçáøä ùîåøëáú áøåáä îàåëìé áòìé-çééí, åàëï, ìîøåú úôåöúå äâãìä ùì äîåðç, äåà îùîù áòé÷ø ëîéìä ðøãôú ì"öòø áòìé-çééí", ùäåìê åéåöà îäàåôðä äìùåðéú. çùåá ìäéæëø, ìëï, îäå ää÷ùø ùáå öîç îåðç æä, åîäï äùìëåú äøòéåï ùìôéå ìáòìé-çééí éù æëåéåú
äúðåòä äîåãøðéú ìùçøåø áòìé-äçééí ùåàáú àú òåìí äîåðçéí ùìä - ëîå âí àú øòéåðåúéä - îúðåòåú ìæëåéåú äàãí. îëàï äáçéøä áîìéí ëâåï "ùçøåø", "æëåéåú" àå "abolition" (áéèåì) - îåðç ùî÷åøå áúðåòä ìáéèåì äòáãåú, àùø àåîõ òì-éãé äàâåãåú ìáéèåì äååéååéñ÷öéä (ðéñåééí ááòìé-çééí). äáçéøä äìùåðéú îãâéùä àú äî÷åí ùäúðåòä îá÷ùú ìàîõ ìòöîä: ëúðåòä àçåú ìúðåòåú ìùçøåø äàéùä, ìæëåéåú äùçåøéí, äéìãéí, äðëéí, äìñáéåú åääåîåñ÷ñåàìéí åìöã÷ çáøúé ì÷áåöåú î÷åôçåú áàùø äï
"ëì áòìé-äçééí äí ùååéí" îëøéæä ëåúøú äôø÷ äøàùåï áñôøå ùì ôéèø ñéðâø, "ùçøåø áòìé-äçééí". äøòéåï ùì ùååéåï æëåéåú äåà äøòéåï äéñåãé ùì äúðåòä ìæëåéåú äàãí. ùååéåï æëåéåú àéðå îðéç æäåú áúëåðåú. àãøáà, îùîòåú äùååéåï äéà ìàôùø ìëì ôøè ìîîù àú àåùøå äàéùé, òì-ôé ð÷åãú äøàåú, äáçéøä åäæäåú äééçåãééí ìå. ëàùø àðå îãáøéí òì ùååéåï æëåéåú, àðå îúëååðéí ìùååéåï áçùéáåú ùàðå îòðé÷éí ìàéðèøñéí ãåîéí ùì ôøèéí ùåðéí. öáò, îâãø, àøõ îâåøéí, îåöà, àîåðä, ðèééä îéðéú, âéì, øîú àéðèìéâðöéä? - ëì àìå àéðí áñéñ ìâéèéîé ìàôìéä. ùååéåï æëåéåú àéï îùîòå æäåú áæëåéåú: àáèìä îàåðñ úéúôñ áòéðéðå ëôâéòä áæëåéåúéå ùì îáåâø, áòåã ùòáåãú éìãéí úéçùá áòéðéðå ëôâéòä áæëåéåúéäí. æëåéåúéå ùì ëì ôøè ðâæøåú îöøëéå äîéåçãéí.
"äáçðåú áéï áðé-àãí ìáéï áòìé-çééí òì áñéñ øîú äàéðèìéâðöéä, äéëåìú äìùåðéú àå ëùøéí àçøéí àéðï éëåìåú àó äï ìäöãé÷ àú äàôìéä. áúåê äîéï äàðåùé àðå ôåñìéí àáçðåú àì ë÷åáòåú æëåéåú: ìòåìí, ìîùì, ìà äééðå ñåìçéí ìàééðùèééï àéìå äéä áåçø ìàëåì úéðå÷åú îôâøéí ìàøåçú äöäøéí."
áî÷øéí øáéí úùôéò äùééëåú ìîéï áéåìåâé îñåéí òì äé÷ó äæëåéåú ùì äôøè åòì úåëðï. ëê, ìîùì, æëàéí áðé-àãí ìäùúúó áçééí äôåìéèééí ùì áðé îéðí, òì-éãé äùúúôåú ááçéøåú. ìçåìãåú àéï öåøê ëæä, àê äï æëàéåú ìçéåú áúåê ÷áåöä çáøúéú ùì áðåú îéðï. (áðéñåééí ôñéëåìåâééí îñåéîéí âåøîéí ìçåìãåú ìèéøåó, äîúáèà áúå÷ôðåú, òì-éãé áéãåãï îçåìãåú àçøåú ìîùê éîéí ñôåøéí.) ìòúéí ÷øåáåú îãé àðçðå îúééçñéí ø÷ ìöøëéí äôéæééí äáñéñééí ùì áòìé-çééí, ëàéìå àéï äí éëåìéí ìñáåì àìà ëàá âåôðé. àåìí áòìé-çééí îîéðéí øáéí, áãåîä ìáðé-àãí, ðéçðå áöøëéí øâùééí åçáøúééí. ééúëï, ù÷ì éåúø ìñô÷ àú äöåøê ùì çæéøéí ìîùç÷ åìâéøåééí ñáéáúééí îàùø ìñô÷ öåøê î÷áéì àöì éìãéí, àê äöåøê òöîå åäæëåú ùéñåô÷ àéðí ùåðéí áçùéáåúí
òé÷øåï äùååéåï îçééá àåúðå ìäòðé÷ îù÷ì ãåîä âí ìàéðèøñéí ãåîéí ùì áòìé-çééí îîéðéí àçøéí. ÷å äúéçåí áéï äîéï äáéåìåâé Homo sapiens ìáéï îéðéí áéåìåâééí àçøéí äåà ìà ôçåú ùøéøåúé îáçéðä îåñøéú î÷ååé äúéçåí äáéåìåâééí áéï âæòéí ùåðéí ùì áðé-àãí. äáçðåú áéï áðé-àãí ìáéï áòìé-çééí òì áñéñ øîú äàéðèìéâðöéä, äéëåìú äìùåðéú àå ëùøéí àçøéí àéðï éëåìåú àó äï ìäöãé÷ àú äàôìéä. áúåê äîéï äàðåùé àðå ôåñìéí àáçðåú àìå ë÷åáòåú æëåéåú: ìòåìí, ìîùì, ìà äééðå ñåìçéí ìàééðùèééï àéìå äéä áåçø ìàëåì úéðå÷åú îôâøéí ìàøåçú äöäøéí (äåà, àâá, áçø ìäéåú öîçåðé, åìà ìàëåì âí àú éìãéäí ùì áðé îéðéí àçøéí). éúøä îæàú, äáçðåú àìå àéðï çåôôåú ì÷å äúéçåí ùáéï äîéï äàðåùé ìîéðéí àçøéí. äúáåðä ùì ãåìôéðéí, ùéîôðæéí, çæéøéí åçúåìéí, ìîùì, äï ìà ôòí âáåäåú îàìå ùì úéðå÷åú, ôâåòé îåç àå îôâøéí. àéìå äöã÷ðå ðéñåééí îëàéáéí ááòìé-çééí àìå áùì îðú-äîùëì äðîåëä ùìäí, ÷ì åçåîø ùäéä òìéðå ìäöãé÷ ðéñåééí ãåîéí áúéðå÷åú àå ááðé-àãí ôâåòéí. úåöàä æå, ëîåáï, ìà úäéä î÷åáìú òì àéù
äâáìú ääúçùáåú äîåñøéú ùìðå ìáðé òí àçã, ìîéï áéåìåâé àçã àå ìáòìé úëåðåú èøåîéåú ëàìå àå àçøåú äéà, àí ëï, ùøéøåúéú. àí òðééðå ùì äîåñø äåà áîðéòú ëôééä åñáì, äøé ùöéååéé äîåñø ú÷ôéí áéçñ ìëì éöåø äòìåì ìñáåì àå ìäéåú îãåëà. áòìé-äçééí äàçøéí òùåééí ìäéåú ùåðéí îàúðå áîåáðéí øáéí, àáì ëàáí àéðå ùåðä îùìðå åñáìí àéðå ùåðä îùìðå. çåáúðå äîåñøéú äéà ùìà ìâøåí ìäí ëàá åñáì, îîù ëùí ùæåäé çåáúðå äîåñøéú ëìôé áðé-àãí àçøéí
äúðåòä ìæëåéåú áòìé-çééí øåàä àú äôâéòä ááòìé-çééí îìáã äàãí ëñåâ ùì àôìéä âæòðéú. áðé-äàãí ôåâòéí ááðé îéðéí àçøéí îùåí ùäí ðâåòéí áñåâðåú (ñôéùéñéæí) - àéãéàåìåâéä äîòãéôä àú áðé îéðê òì áðé îéðéí àçøéí. äàãí äñåâðé îòðé÷ òãéôåú ìàéðèøñéí ùì áðé-àãí, îîù ëùí ùäìáï äâæòï îòðé÷ òãéôåú ìàéðèøñéí ùì áðé âæòå. äáðä æå ùì äáñéñ äàéãéàåìåâé ùì äôâéòä ááòìé-çééí çñøä áîåðçéí ëâåï "öòø áòìé-çééí" àå "îðéòú äúòììåú". áãåîä ìëê, çñø áîåðçéí àìå äîèòï ä÷ééí áîåðç "æëåéåú". úáéòú æëåéåú àéðä ãåîä ìá÷ùú øçîéí. ìæëåéåú éù îòîã îéåçñ áîòøëú äùé÷åìéí ùìðå. îòîãï äîéåçã ùì æëåéåú äàãí (åáòìé-äçééí äàçøéí) ðåáò îäçùéáåú äòìéåðä äîåòð÷ú ìëì ôøè åôøè
"áòöí äáçéøä ìäéôèø îàëéìú áùø éëåìä ëì àçú îàúðå ìäöéì ë-4,000 áòìé-çééí, ìôé çéùåá äöøéëä äîîåöò áçééå ùì àãí áéùøàì. ìäéùâéí àìå éù îùîòåú àãéøä ëùîãáøéí áîåùâéí ùì "æëåéåú áòìé-çééí", ùëï àçú äîùîòåéåú ùì äîåðç æëåéåú äéà ùëì ôøè çùåá, åëé îé ùîöéì ðôù àçú- ëàéìå äöéì òåìí îìà"
ëì éöåø äðéçï áøöåï åáéëåìú ìñáåì åìäéåú îàåùø äåà éùåú ñåáéé÷èéáéú çã-ôòîéú, òåìí ùìí. öéøåó îúîèé ùì ñáì åúåòìú ùì ôøèéí ùåðéí äåà îåôøê åàó îñåëï. ìëï ìà ðøùä, áùí ùåí àéðèøñ ëììé, ìôâåò áæëåéåú äéñåãéåú ùì àó ôøè. ìà äééðå îñëéîéí ìôâéòä ëæå áæëåéåúéðå, åàéððå øùàéí ìëôåú àåúä òì äæåìú. ëàùø àðå èåòðéí ùìáòìé-çééí éù æëåéåú ùååú (åìà ìèòåï ëê, îùîòå ìçèåà áàôìéä ñåâðéú), îùîòåú äãáø ùàéððå øùàéí ìä÷øéá àú æëåéåúéäí ìîòï öøëéí àðåùééí. ø÷ áäúðâùåú çæéúéú áéï æëåéåúéå ùì ôøè îñåéí ìáéï æëåéåú éñåãéåú éåúø ùì ôøè àçø, òùåéåú æëåéåúéå ùì äøàùåï ìñâú îôðé àìå ùì îùðäå
îúï îù÷ì îîùé ìæëåéåú áòìé-çééí, îùîòå ùéðåé îøçé÷ ìëú (àáì àôùøé áäçìè) áàåøçåú çééðå. ìà ðéúï ìãáø áøöéðåú òì æëåéåú áòìé-çééí áòåãðå ìåòñéí àú âåôåúéäí äîø÷éáéí ùì àôøåçéí, ùìà øàå îòåìí àú àîí åâåãìå áöôéôåú áàñîéí àôìåìééí. îúï îù÷ì îîùé ìæëåéåú áòìé-çééí îùîòå âí çéñåìï ùì úåôòåú øçáåú äé÷ó, ëâåï ðéñåééí ááòìé-çééí, öéã, äøâ áòìé-çééí ìùí äùâú ôøååúí, ùéîåù ááòìé-çééí ìáéãåø (á÷ø÷ñéí, áâðé-çéåú, áîåôòé øåãàå, áñøèé ÷åìðåò åëã') åòåã
äòåìí ùáå àðå çééí äåà òåìí ñôéùéñéñèé, îîù ëùí ùäåà òãééï ñôåâ áùåáéðéæí âáøé, áâæòðåú, åáàéðñôåø ñåâéí àçøéí ùì àôìéä åðéöåì. î÷åøåú äðéöåì ùì áðé-àãí åî÷åøåú äôâéòä ááòìé-çééí äí ãåîéí, åâí áùéèåú äôâéòä ÷ééí ãîéåï. áãøê-ëìì òåîã îàçåøé äôâéòä äãçó ìøååçéí ëñôééí. äîøååéçéí äâãåìéí îäðéöåì äí, òì-ôé øåá, ùëáä öøä ùì áðé-àãí, ùáøéø îàåëìåñééú ëãåø-äàøõ, ùäí áøåáí îàøöåú äîòøá, áðé äâæò äìáï, åáðé äîéï äâáøé. îðâã ìëê, ëîòè ùàéï àãí ùàéðå îòåøá áðéöåì, áãøê-ëìì ëöøëï ùì îåöøéí ùééöåøí ëøåê áðéöåì àëæøé, åùàéðí ðçåöéí ìðå áàîú (àãøáà, ìøåá éù áäí ëãé ìäæé÷). äîàá÷ ìæëåéåú áòìé-çééí äåà çì÷ îîàá÷ çáøúé ëåìì ìòåìí öåã÷ åèåá éåúø: ìà ø÷ îáçéðä àéãéàåìåâéú, àìà âí áøîä äîòùéú áéåúø. úòùééú äáùø, ìîùì, îáæáæú àú îùàáé ëãåø-äàøõ òì îðú ìñô÷ àú äúæåðä òúéøú äáùø ùì úåùáé öôåï àîøé÷ä, òì çùáåï îãéðåú äòåìí äùìéùé, àùø îáøàåú àú éòøåúéäï åîâãìåú òãøé á÷ø áî÷åí ìééöø îæåï ìúåùáéäï. äðéñåééí ááòìé-çééí îñô÷éí ôøðñä ìùëáä îáåññú ùì òåáãé îç÷ø, áòåã ùäøôåàä äöéáåøéú îåæðçú. áòìé-çééí åáðé-àãí ëàçã îàáãéí àú òøëí äòöîé, åðîããéí àê åø÷ òì-ôé òøê ùå÷ ëìëìé - ìôé îéãú äúåòìú ùéåëìå ìäôé÷ îäí úàâéãé äòð÷ ùì äëìëìä äâìåáìéú.
áòìé-äçééí äí ä÷áåöä äîãåëàú äâãåìä áéåúø òì ôðé ëãåø-äàøõ, åæå ùäãéëåé ùìä îâéò ìãøâåú ä÷éöåðéåú áéåúø ùì àëæøéåú. äîàá÷ ìîòðí äåà çì÷ îîàá÷ øçá éåúø ìîòï öã÷ çáøúé. äñúëìåú ëæå òìåìä ìäéåú îééàùú: äòååì âãåì ëì-ëê, äëåçåú ùòåîãéí îàçåøéå çæ÷éí ëì-ëê, åúé÷åï âîåø ùì äòååì ðøàä îòáø ìäéùâ éãéðå. àê æå âí äñúëìåú ùîòåøøú ú÷ååä. äòáãåú àîðí èøí ôñä îäòåìí, àåìí äéà áåèìä ëîòè áëì äîãéðåú. äçééí áãøåí-àôøé÷ä øçå÷éí îîöá àåôèéîìé, àåìí äàôøèäééã çåñì. òáåãú éìãéí òåãðä øååçú áòåìí äùìéùé, àáì äéà îåâøä ëîòè ìâîøé áîòøá àéøåôä. ùçåøéí áãøåí àøöåú-äáøéú éëåìéí ìäéøùí ìäöáòä îáìé ìçùåù ìçééäí, åðùéí æåëåú ìðééãåú çáøúéú ùìà æëå ìä áòáø. ùéðåééí àìå ìà ÷øå îòöîí. äí äåùâå áîàîöéí ùì ãåøåú, åá÷åøáðåú øáéí. ñáéø ìäðéç, ùìà ðøàä áçééðå àú äàðåùåú òåáøú ëåìä ìöîçåðåú. àåìí òí îàîõ øàåé åàåøê ðùéîä îñôé÷ ðåëì ìäáéà ìçéñåì úòùééú ôéèåí äàååæéí, ìáéèåì ìåìé äñåììä, ìöîöåí äðéñåééí ááòìé-çééí åìôùéèú-øâì ùì úòùééú äôøååú. áòöí äáçéøä ìäéôèø îàëéìú áùø éëåìä ëì àçú îàúðå ìäöéì ë-4,000 áòìé-çééí, ìôé çéùåá äöøéëä äîîåöò áçééå ùì àãí áéùøàì. ìäéùâéí àìå éù îùîòåú àãéøä ëùîãáøéí áîåùâéí ùì "æëåéåú áòìé-çééí", ùëï àçú äîùîòåéåú ùì äîåðç æëåéåú äéà ùëì ôøè çùåá, åëé îé ùîöéì ðôù àçú- ëàéìå äöéì òåìí îìà.