æëåéåú àãí - æëåéåú áòìé-çééí
àîðåï ÷øï
öáéòåú ùåçøé äöã÷, äìå÷çéí çì÷ éåí éåí, àøåçä àøåçä, áðéöåì äùéèúé áéåúø
æîï ÷öø ìàçø ùîøé ååìñèåð÷øàôè, îééñãú äôîéðéæí äîåãøðé, ôøñîä áùðú 1792 àú ñôøä "àéùåù æëåéåú äàéùä" (A Vindication of the Rights of Woman) ,äåôéò ôøñåí ñàèéøé àðåðéîé ùäéåí éãåò ùðëúá ò"é úåîàñ èééìåø, ôéìåñåó éãåò î÷ééîáøéãâ, áùí "àéùåù æëåéåú áòìé-äçééí" (A Vindication of the Rights of Brutes) . áôøñåí æä ðéñä äîçáø ìäôøéê àú èéòåðé ååìñèåð÷øàôè åèòï ëé àí äèéòåï äúåîê áùååéåï ú÷ó ìâáé ðùéí- îãåò ìà ìäôòéì àåúå ëìôé ëìáéí, çúåìéí åñåñéí?
àðå ðåèéí ìùëåç ëé äçåôù äàéùé ùìðå äåùâ áò÷áåú îàá÷ åä÷øáä ùì à/ðùéí ùéöàå ëðâã äðåøîåú äçáøúéåú äãëàðéåú áñáéáúí åôòìå ìîòï òåìí öåã÷ åèåá éåúø. ëéåí àðå îãáøéí òì çåôù, öã÷ åùååéåï ëãáøéí îåáðéí îàìéäí, æëåéåú éñåã ùöøéëåú ìäéåú ÷ééîåú ìëåìí. ëîåáï, àðå îúðâãéí âí ìëì ñåâ ùì ðéöåì, ãéëåé àå àôìéä òì áñéñ ùì ãú, âæò, îéï àå ðèééä îéðéú. ëôòéìéí çáøúééí àðçðå éåöàéí ìîçåú ëàùø îâæøéí ùåðéí îðåöìéí åîãåëàéí áî÷åîåú ùåðéí, áúøáåéåú ùåðåú, áàîöòéí ùåðéí, òì-éãé âåôéí ùåðéí åáúéøåöéí ùåðéí. àðçðå îúðâãéí ìäâéåï äîòîéã øååç ëìëìé îòì ìëì åä÷åáò ëé çéøåúðå, àåùøðå åøååçúðå øàåééí åàó îåëøçéí ìáåà òì çùáåï çéøåúí, àåùøí åøååçúí ùì àçøéí - áééçåã ùì àìå äùåðéí å/àå çìùéí îàúðå. àðçðå ðëúåá îëúáéí, ðöà ìøçåáåú, ðôâéï, ðöò÷ åàôéìå ðéòöø îúåê ñåìéãøéåú òí àìä äîãåëàéí.
àé àôùø ìäúëçù ìöáéòåú ù÷ééîú àöì ùåçøé äùååéåï, äöã÷ åäçåôù, äîúðâãéí áàåôï âåøó ìëì ñåâé äðéöåì åäãéëåé, àê áå áæîï ìå÷çéí çì÷ éåí éåí, àøåçä àøåçä, áðéöåì äùéèúé áéåúø, äîëåòø áéåúø, äàìéí áéåúø åääîåðé áéåúø ùéãò äîéï äàðåùé. òùøåú îéìéàøãé áòìé-çééí ðèáçéí îãé ùðä áòåìí áúòùéåú äîæåï ëãé ìñô÷ ìðå "àåëì", ùìà ø÷ ùäô÷úå äééúä ëøåëä áòéðåéé úåôú, àìà áñåôå ùì ãáø âí ñåúøú àú äò÷øåðåú äáñéñééí áéåúø ùì æëåéåú äàãí, ùëï úòùéåú àìä áæáæðéåú áîùàáé ÷ø÷ò, îæåï, îéí åàðøâéä, îðöìåú òåáãéí åîðöéçåú àú áòééú äøòá áòåìí. áàøöåú-äáøéú ìîùì, 70% îëìì äâéãåìéí äöîçééí ðåòãå ìäàáñú áòìé-çééí åá-1974 äåòøê ëé ìå àæøçé àøöåú-äáøéú äéå îôçéúéí àú öøéëú äáùø ùìäí á-10 àçåæéí áìáã áùðä, äéä äãáø îùçøø îñôé÷ ãâðéí ëãé ìäàëéì 60 îéìéåï áðé-àãí. ëéöã îöãé÷éí àåëìé äáùø àú äîùê äôâéòä ááòìé-äçééí åááðé-äàãí áùí äòåðâ ùäí çùéí ëúåöàä îàëéìú âåôå ùì áòì-çééí îòåðä, ùñô÷ àí äéå îñåâìéí ìäøåâ àåúå áãí ÷ø áîå éãéäí, áòú ùòùøåú îéìéåðé áðé-àãí âååòéí áøòá?
öáéòåú æå àéðä çãùä. úåîñ â'ôøñåï, ìãåâîä, àùø äøáä ìãáø áîàä ä-18 òì öã÷ åçéøåú åàó ðéñç àú îâéìú äòöîàåú äàîøé÷àéú äàåîøú ëé "ëì áðé äàãí ðåìãå ùååéí", äéä áòìéäí ùì òáãéí øáéí. äåà, åëîåúå âí ëì äàåëìåñééä äìáðä áú÷åôúå, ãéáøå òì öã÷, ùååéåï åçåôù ìëì úåê ùäí îåðòéí îáðé äàãí îîåöà àôøé÷àé àú àåúí ãáøéí òöîí. äòáãåú áåèìä á-1865, àê òåã ìôðé 50 ùðä áìáã ñéøáå îãéðåú ãøåí àøä"á ì÷áì àú äëøòú áéú äîùôè äòìéåï ùôñ÷ ëé éù ìáèì àú îãéðéåú ääôøãä äâæòéú ááúé äñôø åäîùéëå ìééùí àåúä áàåèåáåñéí, áîñòãåú, ááúé ÷åìðåò, åáî÷åîåú öéáåøééí àçøéí. áãøåí àôøé÷ä, îùèø äàôøèäééã äâéò ì÷öå ø÷ ìôðé 10 ùðéí.
ëôé ùëéåí ðéöåìí ùì áòìé äçééí äàçøéí åúôéñú "ðçéúåúí äèáòéú "áéçñ ìáðé äàãí ëîòè ùàéðí îåèìéí áñô÷, ëê äéå áòáø îåñã äòáãåú åúôéñú "ðçéúåúå äèáòéú" ùì äàãí äùçåø îåùøùéí ëä òîå÷ áçééäí åúøáåúí ùì äìáðéí åëä îåáðéí îàìéäí, òã ùàéù ìà æéää àú òöí ÷éåí úôéñåú àìå ëñúéøä ëìùäé ìîåùâé äöã÷, äùååéåï åäçåôù äîåôùèéí, ùøáéí ëì ëê ãéáøå åìçîå áùîí áàåúí æîðéí.
ôòéìé æëåéåú àãí åäöéáåø áëìì îúééçñéí ìîàá÷ ìæëåéåú áòìé-äçééí ëîàá÷ ùåìé, îùðé åðèåì ä÷ùø ìîàá÷ äëåìì ìçáøä öåã÷ú. èòåú æå àéðä áâãø èòåú çãùä. áîàä ä - 19, ìîùì, òí äúäååúä ùì äúðåòä äñåöéàìéñèéú, ùìèä äúôéñä ìôéä äîàá÷ ìùçøåø äàéùä äéðå îùðé ìîàá÷ äôøåìèøé. áøàùéú äîàä ä - 20 äéå øáéí áúðåòú äòáåãä àùø àó èòðå ëé ä÷øá òì æëåú ääöáòä ìðùéí "ø÷ îôìâ àú îòîã äôåòìéí". àøöåú äáøéú äòðé÷ä ìðùéí æëåú äöáòä áùðú 1920 (ìùçåøéí áàøöåú äáøéú, àâá, ðéúðä æëåú æå áôåòì ø÷ áùðú 1965, ìîøåú ùîðéòúä äééúä îðåâãú ìçå÷ä áîùê ëîòè 100 ùðéí, åáùååéõ ÷éáìå ðùéí æëåú äöáòä ø÷ á - 1971). ìîøáä äöòø, ðãøùå òùøåú ùðéí - òã ìùðåú ä - 60 òã ùäöìéçä äúðåòä äôîéðéñèéú ìáøåç îöéìå äâáøé ùì äðéúåç äîòîãé åìúáåò àú î÷åîä ëîøëéá îäåúé åøàùåðé áîøëæä ùì úðåòú îçàä. áùðú 1979 àéîõ äàå"í àú äàîðä ìáéèåì ëì öåøåú äàôìéä ðâã ðùéí, àê îàá÷ æä ìùååéåï îìà òãééï ðîùê.
àê ìà ø÷ àôøé÷àéí åðùéí ðú÷ìå áâéùä àèåîä æå - ëì îâæø àå ðåùà ùäòìä àú øàùå åðøàä ëãåøù ìäéëìì ëùååä áéï ùååéí áñãø-éåîä ùì äîçàä äçáøúéú æëä úçéìä ì÷áìú ôðéí ÷øéøä, àãéùä àå àó òåéðú. áú÷åôúðå, æåäé äúðåòä ìæëåéåú áòìé-çééí äðåôìú ÷åøáï ìöøåú-àåô÷éí æå. ôòéìé åùåçøé æëåéåú äàãí îñøáéí ìäáéï ëé áëì äðåâò ìîàá÷ ìæëåéåú áòìé-äçééí, àéï îãåáø á"òöåú úæåðúéåú" àå áòéñå÷ ì"àåäáé çéåú" , àìà áîàá÷ ìöã÷, ùååéåï åçåôù äòåîã òì ÷ø÷ò àéúðä ìà ôçåú îï äîàá÷ ìæëåéåú àãí àå îëì îàá÷ àçø ìöã÷ çáøúé, ëîå æëåéåú ìäåîåàéí åìñáéåú, àéîäåú çã äåøéåú, ðëéí, òåáãéí æøéí åòåã.
äôéëúí ùì éöåøéí çééí åçôéí îôùò ìîåöøéí îúéí åìîëåðåú, ìñçåøåú åìøëåù, ìòáãéí åìàñéøéí, àéððä àìà äúâìîåú ðåñôú - ìîòùä äàëæøéú åäòúé÷ä áéåúø - ùì äðøèéá äùåìè, ùì àãéùåú ìâåøìå ùì äàçø åæéìåú äçééí - îâîåú ùôòéìé æëåéåú àãí ðàá÷éí áäï. ìàåøê ääéñèåøéä ðàá÷å àðùéí òì æëåéåúéäí åæëåéåú çáøéäí îúåê òé÷øåï ùì àçååä, ùååéåï, öã÷ åçåôù. äæëåéåú ðåòãå ìäáèéç ëé áçáøä ìà éùøåø çå÷ äâ'åðâì, ìôéå äçæ÷ ùåøã åäçìù îú àìà âí îé ùàéðå çæ÷ éæëä ìäâðä. çñø äéëåìåú äèåáåú áéåúø ìùøåã àéðå ðæø÷ îäçáøä àìà ìäéôê - äåà î÷áì ñòã åñéåò åîåëø ò"é äçáøä ëîé ùîúå÷ó äéåúå çìù éåúø çìä òìéðå äçåáä ìòæåø ìå. äòåáãä ùáòìé çééí àçøéí ðøàéí àçøú, îú÷ùøéí àçøú åîúðäâéí àçøú îàúðå àéðä îöãé÷ä àåøç çééí äîðöì åøåîñ àåúí áëì öåøä àôùøéú (áååãàé ùìà á÷ðé-äîéãä äîúåòùéí, äîîåñãéí åðèåìé äáéñåñ ääùøãåúé ùì éîéðå). áãéå÷ ëùí ùäáãìéí ôéæééí, áéåìåâééí àå úøáåúééí àéðí äëùø ìðéöåì àåëìåñéåú àçøåú. äùàìä äîäåúéú, ëôé ùðéñç æàú äåâä äãòåú äàðâìé â'øîé áðú'í, àéðä: "äàí äí îñåâìéí ìù÷åì áãòúí?" àå "äàí äí îñåâìéí ìãáø? , àìà "äàí äí îñåâìéí ìñáåì?"
ìàîõ àåøç çééí ìà ôåâòðé æåäé àéðä áçéøä, àìà çåáúå ùì ëì àãí äîàîéï áòøëéí ùì öã÷, ùååéåï åçåôù. éùðí ãáøéí øáéí ùëì äôòéìéí ìæëåéåú áòìé-çééí åæëåéåú àãí éëåìéí ìòùåú, àå ìäéîðò îìòùåú, òì îðú ìöîöí àú ñáìí ùì áðé-äàãí åáòìé-äçééí äîðåöìéí åäîãåëàéí, îáìé ùééãøùå îäí æîï àå îàîõ ðåñôéí. òæøä ìáòìé-äçééí ìàå ãåå÷à çééáú ìäúáèà áä÷ãùú ëì æîï äôòéìåú ìîòðí, àì-àó ùæå ììà ñô÷ îèøä øàåéä. äéîðòåú îðéöåì áòìé-äçééí éëåìä ìäéòùåú ôùåè ò"é îòáø ìúæåðä öîçåðéú (åàôéìå èáòåðéú) ùäéà àó éãéãåúéú éåúø ìñáéáä åáøéàä éåúø åàéðä ãåøùú îäôòéìéí ìçì÷ àú æîðí áéï äôòéìåéåú äùåðåú, àå ìååúø òì ôòéìåú çùåáä ìúé÷åï òåìí åìöã÷ çáøúé. äãáø ðëåï âí ìâáé ôòéìé æëåéåú áòìé-äçééí, äøåàéí àú îàá÷í ëäøçáä ùì äîòâì äîåñøé äòåîã îàçåøé äîàá÷ ìæëåéåú äàãí, åäçåìéä äàçøåðä ùì äîàá÷ ìöã÷ çáøúé.
áòìé äçééí ùäàãí îðöì äéå åðùàøå äîòîã äîãåëà áéåúø; îòîã ùàéðå éëåì ìæòå÷ àú æò÷úå áùôúðå, îòîã ùëåìðå, îäôëðéí ëùîøðéí åòùéøéí ëòðééí, ùåúôéí ôòéìéí áãéëåéå îãé éåí, îãé àøåçä åîãé øëéùä.
òúéãí ðîöà áéãéðå!