èáòåðåú, à÷åìåâéä åáòééú äøòá áòåìí
îàú: éøéá âìáåò
ôéøåùä äîéìåðé ùì äîìä èáòåðåú ìôé îéìåï àáï ùåùï äéðå úæåðä äîáåññú àê åø÷ òì îæåðåú öîçééí áìúé îáåùìéí. ììà-îéìåðàéí äâãøåú øáåú àçøåú, åìöåøê îàîø æä úäéä èáòåðåú úæåðä ùàéðä ëåììú îæåðåú ùäåô÷å îáòìé çééí - áùø (ëîåáï ëåìì ãâéí), áéöéí åçìá . áîàîø æä àøàä ëé äèáòåðåú éëåìä ìñééò øáåú ìàðåùåú áîòøëä ðâã äøòá åáòã ùéîåø äñáéáä.
ëáø áùðú 1968 äúøéò ERLICH áîàîøå "äøòá äáà" ùàðùéí øáéí îãé çééí òì-ôðé ëãåø äàøõ, ùéåúø åéåúø àðùéí îúååñôéí àìéäí îãé éåí åùî÷åøåú äîæåï àéðí îñôé÷éí. äúåöàä äáìúé ðîðòú äéà äéååöøåú ôòø áéï ééöåø äîæåï ìâéãåì äàåëìåñééä, ùäøé ëãåø äàøõ îäååä îòøëú ñâåøä äîåâáìú áîùàáéä. äàøöåú äîôåúçåú îöìéçåú áãøê ëìì ìñô÷ àú îæåðï äåãåú ìèëðåìåâéä åìäñëîé ñçø (ìîùì: éùøàì îééáàú àú øåá äâøòéðéí ùäéà öåøëú îçå"ì). àåìí âí òì äñô÷ú äîæåï ùì äàøöåú äîôåúçåú îàééîéí îçñåø áãì÷ åáãùðéí, ëîå âí æéäåí äîéí, äàååéø åä÷ø÷ò.
à. éòéìåú äô÷ú îæåï îï äçé
ðáçï àú ëãàéåú âéãåì îù÷ äçé îáçéðä ëìëìéú-éùéøä (éçñé úùåîä/úôå÷ä). äñ÷éøä úäéä ôøèðéú ìâáé ãâéí, áùø, áéöéí åçìá åëììéú ìâáé îæåðåú îäçé. äâåøí ùééñ÷ø éäéä òøëå ä÷ìåøé ùì äîæåï, åìà äçìáåï îäñéáåú äáàåú:
à. ääðçä ùçìáåï îï äçé ðçåõ ìàãí îáåññú òì àîåðåú ùøååçå áòéãï ùáå îãò äúæåðä äéä áçéúåìéå. ëéåí éãåò äéèá ùáðé àãí éëåìéí ìäàøéê çééí ááøéàåú îöåééðú áìà ìöøåê ëìì çìáåï îï äçé. ãåâîà ìëê äéà äëåùéí äòáøééí ùîøëæí áãéîåðä. äí èáòåðééí îìéãä åáøéàåúí èåáä éåúø îäîîåöò. ÷áåöåú äîæåï äðçåöåú ìàãí äï: ãâðéí, ÷èðéåú, éø÷åú åôéøåú.
á. äáòéä äîøëæéú áàñô÷ú îæåï ìòåìí äéðä ä÷ìåøéåú åìà äçìáåï. úú-úæåðä ëúåöàä îçåñø çìáåðéí, åéèîéðéí àå îéðøìéí ðãéøä àí äúôøéè îñô÷ ãé ÷ìåøéåú, åñéáåúéä ìøåá äï úôøéè áìúé îàåæï àå ìé÷åé áçéìåó äçåîøéí ùì äñåáì îîðä. ìúú-úæåðä îçåñø ÷ìåøéåú ìà éåòéìå çìáåðéí îäçé, àìà úôøéè ùéñô÷ ãé ÷ìåøéåú.
ãâéí
ä÷øôéåï äåà ãâ îàëì îáåééú äéãåò áîäéøåú âãéìúå åáöøéëú äàðøâéä äðîåëä ùìå áéçñ ìãâéí àçøéí. ìôé åéàåìà (ò' 65) áúðàéí àåôèéîìééí ðåúðéí 750 âøí îæåï (ëåôúéåú åñåøâåí áòé÷ø) ùòøëå ä÷ìåøé 3.9÷"ì\âøí, úåñôú îù÷ì îîåöòú ùì ùì 380 âøí ìãâ.
ððéç ùìàçø äøâ äãâ áùáéì îàëì àðå îùúîùéí á 75% îîù÷ìå ìàëéìä, ëé ÷ééîéí çì÷éí ìà àëéìéí ëâåï òöîåú, æéîéí, îòééí åøàù. 100 âøí ÷øôéåï èøé áìé ôñåìú ðåúðéí 189 ÷ì' åòëùéå áéãéðå ëì äðúåðéí ìçéùåá:
ðúðå ìãâ 7.5*390=2925 ÷ì', å÷éáìðå áîæåï 3.8*75%*189=538 ÷ì' åéåöà éçñ ùäåà 538/2925=0.184
áäù÷òä æå ÷éáìðå 18% áìáã îàåúï ÷ìåøéåú ùàëìå äãâéí. ëùãâéí âãìéí îúáöò áäí ãéìåì, éù îååú èáòé ùìäí, åáâéãåì øâéì äúðàéí àéðí àåôèéîìééí, ëê ùîâéòéí ìë 15% ðéöåìú. ôøîèøéí àçøéí äí äàðøâéä äîåù÷òú áäëðú åçìå÷ú äâøòéðéí ìãâéí àå áòøáåì îé äáøéëä áîùê ú÷åôú äâéãåì ëãé ùéäéä áäí ãé çîöï ìãâéí. àðøâéä æå ëøåëä ëîåáï áäô÷ú ðôè åáæéäåí àååéø. ðæ÷éí ñáéáúééí ðåñôéí ëåììéí àåáãï ùèç, öøéëú îé-ùúééä ìáøéëåú åæéäåí äñáéáä áëéîé÷ìéí ùåðéí äîåñôéí ìáøéëåú ëãé ìîðåò îçìåú ãâéí.
á÷ø åëáùéí
ìôé àìéäå ÷øéà (ò' 100) äîùàáéí äëøåëéí áééöåø áùø àéðí ôçåúéí îàìå ùáâéãåì ãâéí. ôø áï ùðä öøê ìâéãåìå îæåï áòøê ùì ë 5 îéìéåï ÷ìåøéåú, àê äáùø ùîú÷áì îùçéèúå îñô÷ ø÷ ë 256,375 ÷ìåøéåú. ääôñã äéðå 95%. æàú áìé ìäáéà áçùáåï îôâòéí ñáéáúééí ðåñôéí ëîå öøéëú àðøâéä åëéîé÷ìéí.
ôøåôñåø àáøäí áåðãé áñôøå "äæðú áòìé çééí (ò' 607) ðåúï äòøëú ðöéìåú âìåáìéú ùì 3% ìáùø á÷ø åëáùéí. ðöéìåú äá÷ø äéà äðîåëä áéåúø áâìì ú÷åôú äâãéìä äàøåëä ùì äá÷ø, ú÷åôú äøéåï àøåëä, îòøëú äòéëåì äâãåìä ùì îòìé äâøä ùàéðä àëéìä ìàãí åîðöìú àú äîæåï áùéòåø ðîåê áéçñ ìòåôåú. ø÷ 60%-50% îäçéä äùìîä àëéìéí ìàãí, ëé äùàø äí îòøëú òéëåì, òåø, òöîåú, âéãéí, ñçåñ, ùåîï, îåç åëéåö"á.
òåôåú
ìôé çéùåá ãåîä ìãâéí ùáå ìëì 3 ÷"â îæåï îøåëæ àðå î÷áìéí 1 ÷"â áùø ìîàëì àãí ð÷áì ðöéìåú àåôèéîìéú ùì 14%. áåðãé (ò' 607) ðåúï äòøëä âìåáìéú ùì 11% ìôèîéí, ëìåîø æï äúøðâåìú äîùîù ìáùø. ìáùø úøðâåìé äåãå ääòøëä äéà 9%.
áéöéí
ìôé áåðãé (ò' 285) úøðâåìú îèéìä áîù÷ì 2 ÷"â öåøëú 270 ÷ìåøéåú ìéåí (îäï 190 ì÷éåí å 80 ìäèìä) åîèéìä áéöä áîù÷ì 56 âøí ùáä 90 ÷ìåøéåú. äúøðâåìú àéðä îèéìä ëì éåí àìà ë 80% îäéîéí, åæàú áú÷åôä äèåáä áéåúø. äðéöåìú äéà àôåà 27% ìôé äçéùåá 90:270*0.827 áúðàéí äèåáéí áéåúø.
áåðãé (ò' 607) ðåúï äòøëä âìåáìéú ùì 18% ìáéöéí. éù ìöééï ùáàøõ, ìôçåú, îèéìåú áñåó ãøëï àéðï îùîùåú ìîàëì àãí. ìôòîéí äï îîåçæøåú ì÷îç òåôåú äîùîù ìúøðâåìåú àå ôøåú.
çìá
ìôé áåðãé (ò' 507) ôøåú çåìáåú áùéà úðåáúï îú÷áì çìá áòøê ÷ìåøé ùì 9500 ÷ì' ìéåí. áàåúä ú÷åôä öåøëú äôøä 30,000 ÷ì' ìéåí áîæåðåúéä (îñôåà éøå÷, úçîéõ, ùçú, âøòéðéí, åòåã).
äðéöåìú äéà 32% (9500:32,000). éù ìöééï ùôøä àéðä ðåúðú çìá éåúø î 9 çåãùéí áùðä, âãìä ÷øåá ìùðä ìôðé ùäéà îúçéìä ìúú çìá åöåøëú áîùê 3çåãùéí 21,000 ÷ì' ìéåí. àí ðáéà òåáãä æå áçùáåï ð÷áì éçñ úùåîä/úôå÷ä ùì 24%. äòøëúå äâìåáìéú ùì áåðãé (ò' 607) ìçìá äéðä 17%.
ñéëåí áéðééí
äðúåðéí ìâáé éòéìåú äúôå÷ä ùì òðôé ç÷ìàåú ùåðéí ìòåìí àéðí àçéãéí. äí îùúðéí ìôé äúðàéí äà÷ìéîééí, ùéèåú äâéãåì åäî÷åîåú áäí ðàñôå. äðúåðéí úìåééí âí áùéèåú çéùåá ùåðåú, ëê ìîùì äðúåðéí ùäåáàå ÷åãí äí àåôèéîìééí. äôøåú äçåìáåú ðùìçåú ìùçéèä (áùø) ìàçø ùúðåáúï éøãä, åéù ìäúçùá áúåñôú ÷ìåøéåú æå áçéùåáéí. îöã ùðé éù ìäúçùá á÷ìåøéåú ùöåøëåú äçéåú áú÷åôú äâéãåì åäøáéä, áöøéëä ùåðä ùì çéåú ùåðåú, áîçìåú åîâéôåú ùôåøöåú ìôúò åîîéúåú àú äçéåú ìôðé ùäñôé÷å ìùçåè àåúï åáôâòé èáò àçøéí. ìîøåú ääáãìéí áéï äúçùéáéí äùåðéí, äúîåðä äëììéú äîú÷áìú áëåìí àçéãä: äô÷ú îæåï îï äöåîç éòéìä äøáä éåúø îäô÷ú îæåï îï äçé. äòøëä àåôèéîéú ìðöéìåú äîîåöòú ìàçåæ ä÷ì' ùäàãí î÷áì ìîàëì úîåøú ä÷ì' ùäåà ðåúï ìçéåú äéðä 14% ëìåîø ëùáéòéú, åæàú àí ðúçùá âí áîçæåø îñåéí ù÷ééí áòåôåú åãâéí ùáùøí îùîù ìîàëì òåôåú, ãâéí åôøåú àçøåú, åáëê ùäçéåú àåëìåú îæåï âñ ùàéðå îúàéí ìàãí (ñåáéï âøòéðé úáåàä áòìé èéá éøåã, åúåöøé ìååé ùì úòùéåú îæåï).
äèáìä äáàä ðì÷çä îáåðãé ìôé HOLMS ò"ñ ðúåðéí ùðàñôå îàðâìéä (ò' 97) åîôøèú àú úôå÷ú ä÷ìåøéåú äùðúéú îãåðí àãîä áùðé îöáéí:
à. úðåáú äùãä îùîùú ìäàáñú áòìé çééí, ùáùøí, çìáí åäáéöéí ùäí îééöøéí îùîùéí ìîàëì àãí.
á. úðåáú äùãä ðöøëú éùéøåú ò"é äàãí.
à.
| 10 ãåðí | áîéìéåðé ÷ìåøéåú |
|---|---|
| ôøåú çìá | 2500 |
| á÷ø ìáùø | 860 |
| ëáùéí | 770 |
| çæéøéí | 2320 |
| úøðâåìåú ìáùø | 1140 |
| úøðâåìåú îèéìåú | 1580 |
á.
| 10 ãåðí | áîéìéåðé ÷ìåøéåú |
|---|---|
| çéèä | 14,000 |
| àôåðä | 3,000 |
| úôåçé-àãîä | 24,000 |
îï äèáìä òåìä ùîàåúå ùèç àãîä ðéúï ìäôé÷ ôé 10 åéåúø úðåáä. áîù÷ ç÷ìàé àîåø ùìéù îä÷ø÷ò ìñô÷ îæåï ìàãí åùðé ùìéùéí îæåï ìáòìé äçééí. îùðé ùìéùéí àìä ø÷ ùáéòéú ä÷ìåøéåú îâéòä çæøä ìàãí, ëìåîø.66.6:7=9.5 äîñ÷ðä äéà ùãé á 43% îäâéãåìéí äç÷ìàééí ìîæåï (ìôé äçéùåá 33.3+9.5=43) äúåöøú äç÷ìàéú äéà áòé÷ø ìîæåï äàãí, ìîòè âéãåìéí ëëåúðä åîèòéí.
áñôøå "éäãåú åöîçåðåú" îáéà SCHWARTZ àú äðúåðéí äñèèéñèééí äáàéí äîòåãëðéí ìñåó ùðåú ä- 70:
1. òãøé äá÷ø ùì äòåìí öåøëéí îæåï ùòøëå ä÷ìåøé îàôùø ìäæéï 8.7 îéìéàøã áðé àãí.
2. 220 îìéåï àîøé÷ðéí öåøëéí îæåï (ìøåá áâìì öøéëú éúø ùì îæåðåú îäçé),ùðéúï ìäæéï áå ëîéìéàøã àðùéí áàøöåú äòðéåú.
3. àí äàîøé÷ðé äîîåöò äéä îåøéã öøéëú áùø åòåó á 10%, ìîòìä î- 12îéìéåï èåï âøòéðéí äéå îúôðéí ìöåøê äæðú áðé àãí øòáéí - ãáø ùäéä îñô÷ îæåï ì 55 îéìéåï àðùéí áùðä (äúçùéá îáåññ òì öøéëä éåîéú ìàãí ùì 2000 ÷ìåøéåú åòì 330 ÷ìåøéåú ì-100 âøí âøòéðéí)
âí ääéñèåøéä úåîëú áîñ÷ðä æå:
÷øéà (ò' 78): "áùðú 1917 ðëììä ãðîø÷ áäñâø äéîé ùäèéìå 4 äîòöîåú òì âøîðéä. ëê äåôñ÷ éáåà ùì îéìéåï åçöé èåðåú ùéôåï, çéèä, úéøñ åëåñôä ìãðîø÷. ðåñó òì ëê ô÷ãä àåúä ùðä àú ãðîø÷ áöåøú ÷ùä ùâøîä ìéøéãä áéáåì äâøòéðéí áëøáò îéìéåï èåï. áî÷åí 2.6 îéìéåï èåï âøòéðéí äãøåùéí ìîçééú äàåëìåñééä åîù÷ äçé, òîãå ìøùåú ãðîø÷ ø÷ 0.8 îéìéåï èåï. îîùìú ãðîø÷ äèéìä òì äîãòï ã"ø äéðãäãä ìîöåà ôúøåï. äåà äåøä ìäæéï àú äàåëìåñééä éùéøåú åìååúø òì îæåðåú îï äçé. îàåúä ùðä åòã ñåó äîìçîä àëìå äãðéí áòé÷ø îæåï îï äöåîç, åìà æå áìáã ùáãðîø÷ ìà ùøø øòá, àìà ùäéà ééöàä ìùååãéä îæåï ùìà öøëä áòöîä.
äùôòúä ùì úæåðä æå òì áøéàåú äàåëìåñéä äãðéú äéúä îôìéàä: úåê ùðä àçú éøãä äúîåúä áãðîø÷ á 17%. æä àçåæ äúîåúä äðîåê áéåúø ùöåéï áàøõ àéøåôàéú ëìùäé, åîâéôú äùôòú ùô÷ãä àú ëì àøöåú àéøåôä ôñçä ãåå÷à òì ãðîø÷. àéìå äéå ëì àøöåú äòåìí òåùåú ëôé ùòùúä ãðîø÷ äéå ëîåéåú òöåîåú ùì îæåï îúôðåú ëãé ìäæéï áðé àãí, äðæ÷éí äñáéáúééí îäç÷ìàåú äéå ÷èðéí áàåôï ãøñèé, åñáì øá äéä ðçñê îîéìéàøãé áòìé çééí".
îäðúåðéí ùäáàúé òã ëàï áøåø àôåà ùàéï äöã÷ä ëìëìéú ìâãì âøòéðéí ëãé ìäæéï áòìé çééí ùäàãí îâãì ëãé ìàëåì àú áùøí àå çìáí. äøáä éåúø äâéåðé ìäæéï áâøòéðéí àú äàãí éùéøåú. äîòáø ìèáòåðåú éàôùø ìùçøø îùàáéí åìöîöí àú áòéåú äøòá äòåìîé.
á. ðæ÷éí à÷åìåâééí éùéøéí îç÷ìàåú
îòáø ìèáòåðåú éöîöí âí àú ëîåú äúåöøú äç÷ìàéú äãøåùä. ìëàåøä äç÷ìàåú äéà òðó ùàéðå âåøí ðæ÷éí à÷åìåâééí ðéëøéí. æä ðëåï ìîù÷éí ôøéîéèéáééí ùàéðí îùúîùéí áîëåðåú äîåðòåú áãì÷ (ëåìì çùîì), áãùðéí îìàëåúééí, áëéîé÷ìéí ùåðéí åáçåîøé äãáøä. àåìí äç÷ìàåú äîåãøðéú (äàéðèðñéáéú) îùúîùú áäí ìîëáéø, ìîòè âéãåìéí àåøâðééí ùéù áäí ùéîåù áãì÷ àê ìà áëéîé÷ìéí îæé÷éí ìñáéáä.
ç÷ìàåú åúòùééú äáùø ëøåëåú áäù÷éä, áùéîåù áãùðéí, áçåîøé äãáøä, áîëåðåú åáçãøé òéáåã å÷éøåø äöåøëéí àðøâéä øáä. ääù÷éä îàééîú òì îìàé äîéí. ãùðéí åçåîøé ääãáøä îæäîéí àú äîéí, ä÷ø÷ò åäñáéáä, åäàðøâéä äøáä äîåù÷òú áééöåø äîæåï îãìãìú àú îìàé äãì÷ äòåìîé, åîæäîú àú äàåéø. äô÷òú ùèçéí èáòééí åäôéëúí ìç÷ìàééí ðåâñú áùèçé äîçééä ùì çéåú äáø åîáéàä ìöîöåí àåëìåñééú çéåú äáø åàó ìäëçãú îéðéí. ãåâîà çùåáä ìëê äéà ùèçé äâ'åðâì áãøåí àîøé÷ä äîáåøàéí ìâéãåì á÷ø åðæðçéí ìàçø ëîä ùðéí, ëé àãîú äâ'åðâì äéà ã÷ä òí îòè çåîøé îæåï åàéðä îúàéîä ìç÷ìàåú (àèðáåøå, ò' 99-77).
ôøè ìëê öøéëú äîéí ùì îùçèåú äéà âãåìä îàåã, åäï éåöøåú áéåá áëîåéåú òð÷: " äáéåá æåøí ìðçì àìëñðãø åëåìì îæäîéí àåøâðééí, ùåîðéí, ãí åôñåìú. äåã çôø ìáãå [îùçèä åîôòì ìòéáåã áùø äðîöà áòî÷ çôø] îæøéí áéåá ùäòåîñ äàåøâðé ùìå ù÷åì ìæä ùîééöøú òéø áú 100 àìó úåùáéí" (éãéòåú àçøåðåú, 21.9.93 éöç÷ áø-éåñó, îåñó "ñáéáä", ò' 7).
äáéåá ùì îùçèä òúéø áîìçéí äîùîùéí ìäåöàú äãí îâåôåú äçéåú åëï áãí òöîå, åäåà ÷ùä ìðèøåì äøáä éåúø îáéåá øâéì. îñôø ôòîéí äúôøñîå áòéúåðéí ãéååçéí òì ñúéîú îñððé îôòì äùôã"ï áâìì äöèáøåú ðåöåú îáúé îèáçééí ùäùìéëå àåúï ìáéåá áî÷åí ìôðåúï ìàúø àùôä îåñãø.
âéãåì ãâéí ááøéëåú îéí îúå÷éí äéà úòùééä äîáæáæú îéí áëîåéåú àãéøåú. òùøåú îéìéåðé îèø ÷åá îéí ðì÷çéí ëì ùðä îàâï ääé÷ååú ùì äëéðøú ìöåøëé îãâä (ìôé ãå"ç äîùøã ìàéëåú äñáéáä 1997, ò' 279). áëì áøéëú ãâéí éùðä çéìåó îéí áìúé ôåñ÷, ëé ø÷ áãøê æå ðéúï ìèäø àú äîéí îöåàú äãâéí åäìëìåê ùâåøí îæåï äãâéí. îé äáøéëä éåøãéí ìîé äúäåí åîæäîéí àåúí áçð÷åú àåøâðéåú åáçåîøé äãáøä ùäáøéëä îìàä áäí: ôåøîìéï, áøåî÷ñ, DP åòåã. îé çååú äôåøìéí ùì ÷éáåõ ãï îæäîéí àú äéøãï. òì-ôé çéùåáé äøùåú ìúëðåï ùì îùøã äç÷ìàåú, äîéãâä öåøê ë 100 îéìéåï î"÷ îéí îúå÷éí áùðä ("ãéâ åîãâä áéùøàì, ë"ä, éåðé 1992). òì ôé çéùåáéí ùì âåøîéí àçøéí äëîåú îâéòä àó ì 120 îéìéåï ÷åá áùðä. ëîåú æå ù÷åìä ìëîåú äîéí ùöåøëéí çîéùéú îëì îù÷é äáéú áîãéðä áùðä. ååòãä î÷öåòéú ùì àøâåï îâãìé äãâéí äâéòä ìîñ÷ðä ùëîåú äîéí äãøåùä ì"ééöåø" ÷"â ãâéí òåîãú òì 17 ÷åá [17,000 ìéèø] áîîåöò. ìâéãåì àîðåðéí äëîåú àó îâéòä ì 20 î"÷ ì÷"â ("ãéâ åîãâä áéùøàì", ë"è, éåìé 1996, ò' 83). éù ìöééï ùëùìåùä øáòéí îëìì äãâéí äðöøëéí áàøõ âãìéí ááøéëåú.
îù÷é áòìé äçééí áàøõ (ìà ëåìì îùçèåú) îééöøéí ë 3 îéìéåï èåðåú áùðä ùì ùôëéí åôñåìåú. îù÷éí àìä áøåáí äîëøéò àéðí îæøéîéí àú ùôëéäí ìîòøëåú áéåá îåñãøåú åàéðí îèôìéí áôñåìú ùìäí áàåôï éãéãåúé ìñáéáä. áàøõ ë 125,000 ôøåú çåìáåú (ðëåï ì-úçéìú 96) äîééöøåú áäòøëä âñä îòì 300,000 èåï öåàä åùúï. æå ëîåú äù÷åìä ìæå ù"îééöøéí" ëì úåùáé äîãéðä. ëì ôøä îôøéùä ëîåú öåàä åùúï ùì ë 40 ðôùåú. (îéí åäù÷éä, ò' 20). áî÷åîåú øáéí àéï ñéãåøé áéåá ðàåúéí åæä âåøí ìðæ÷éí ìîé äúäåí åìæéäåí ðçìéí (áîéåçã áøîú äâåìï). âí àí éù ñéãåøé áéåá ðàåúéí åãàé ùääùôòä òì äà÷åìåâéä àéðä èåáä ëôé ùðëåï ìâáé ëì áéåá.
ìäìï ðúàø á÷öøä åáàåôï ëììé îøëéáé ðôè åãùðéí åîéí òì äñáéáä:
ðôè
ùååøõ ÷åáò ù- 10 ÷ìåøéåú ùì ðôè âåìîé îééöøåú ÷ìåøéä àçú ùì àðøâééú îæåï áãéàèä àîøé÷àéú îîåöòú. àí ëì îöáú äðôè ùáòåìí äéúä îðåöìú ìäæðú äàðåùåú áúôøéè àîøé÷ðé èéôåñé, ëì äðôè ùáòåìí éàæì úåê 13 ùðä. äãåøåú äáàéí äí ùéñáìå ëðøàä îîçñåø áàðøâéä ò÷á äöøéëä äîåôøæú ùìðå.
ìôé åéæì (ò' 107) ðôè âåøí ðæ÷éí ñáéáúééí øáéí: äåà îòåáã ááúé æé÷å÷ äîæäîéí àú äñáéáä. áîðåòé ùøéôä ôðéîéú ðùøó äãì÷ áöåøä áìúé îåùìîú åìëï ðôìèåú ìàåéø ëîåéåú âãåìåú ùì ôçîéîðéí áìúé ùøåôéí åôçîï çã çîöðé ùäåà øòì îñåëï. äôçîéîðéí âåøîéí ìàô÷è äçîîä, åéù äî÷ùøéí àåúí ìçåøéí áàåæåï. úøëåáåú äâåôøéú ùáðôè ðôìèåú ìàååéø. áòéä æå çîåøä áùøéôú îæåè, ùäåà ðôè áàéëåú ðîåëä äîùîù ãì÷ òé÷øé ìúòùéä åééöåø çùîì. äâåôøéú âåøîú ìîçìåú ðùéîä åìôâòéí ðåñôéí, ëôé ù÷åøä, ìîùì, áééùåáéí äñîåëéí ìúçðú äëåç ùì çáøú äçùîì áàùãåã.
ãùðéí åçåîøé äãáøä
ìôé åéæì (ò' 46) ÷áåöåú äãùðéí äòé÷øéåú äéðï îìçé àùìâï, çð÷ï åæøçï. áàùìâï àéï îçñåø, ëîåúå ùì äçð÷ï äéà áìúé îåâáìú ëé äåà äâæ äòé÷øé áàåéø. áøí, éù ìäôåê àåúå ìçð÷ä (NO3)- àå ìàîåðéåí (NH4+) ëãé ùéäéä æîéï ìöîçéí, àê úäìéê æä ãåøù àðøâéä øáä. ëîåéåú äæøçï äðéúðåú ìðéöåì äï îåâáìåú. ìñéëåí - âí ãùðéí àéðí îùàá áìúé îúëìä.
áäîùê ëåúá åéæì (ò' 53-55) ùçåîøé äãáøä äí áøåáí çåîøéí ñéðúèééí äæøéí ìîòøëåú äñáéáúéåú äèáòéåú. áç÷ìàåú îùúîùéí á÷åèìé çø÷éí, ÷åèìé à÷øéåú, ôèøéåú, òùáéí åòåã áëîåú ùì 5 ÷"â ìãåðí áîîåöò. çåîøé ääãáøä òôéí áøåç àå ðùèôéí áîéí åôéøå÷í äåà áãøê ëìì àéèé. äúëùéøéí òìåìéí ìäâéò ìîé äúäåí åøáéí îäí øòéìéí ìàãí. äí ôåúçå áîéåçã ëãé ìôâåò áàåøâðéæîéí îñåéîéí, àê äðéñéåï îìîã, ùìòéúéí äí îñåâìéí ìôâåò âí áàåøâðéæîéí àçøéí. çåîøé äãáøä âåøîéí ìàãí áîéùøéï åáò÷éôéï îçìåú ùåðåú ëîå ñøèï åîåîéí îåìãéí.
åéæì (ò' 49) ÷åáò: "ääùìëåú äñáéáúéåú ùì ééöåø îæåï òì äñáéáä äï çîåøåú. ééöåø îæåï ãåøù îéí. ëúåöàä îæä ðåöìå åðòìîå ðçìéí, àâîéí, åðäøåú øáéí, áòé÷ø áàæåøéí öçéçéí. î÷ååé îéí àçøéí àùø àìéäí îúð÷æéí äùãåú ãåùðå áòåãôé äãùðéí ùáùãåú åäåøé÷å îøåá àöåú. äøçáú äç÷ìàåú äàéðèðñéáéú ðòùúä òì çùáåï ùèçé äáåø åôâòä áîéðéí øáéí ùì öîçéí àùø ùãåú äáåø äéå î÷åí çéåúí. äùéîåù áøòìéí ì÷èéìú îæé÷éí ôâò áîéðéí øáéí ùì áòìé çééí îåòéìéí". ëååðúå ùì åéæì ááòìé çééí îåòéìéí äéðä ìîùì ìàåëìé îëøñîéí ùôåâòéí áçéèä, àå ìàåëìé çø÷éí äîæé÷éí ìâéãåìé úøáåú.
îéí
îéí äéðí äîùàá äáòééúé áéåúø áéùøàì, ùôåçú åîæãäí áîäéøåú. åéæì (ò' 49) àåîã ùòáåø âéãåì 1 ÷"â çéèä ãøåùéí 1,200 ÷"â îéí. ôøä îáåâøú öåøëú áéåí ë 23 àìó ÷ìåøéåú ùäï ùååú òøê ì 7 ÷"â çéèä, àå ( 840 )7*120=840 ÷"â îéí áéåí àçã ìùí îæåðä áìáã. çéùåá æä àéðå ëåìì ëîåáï îé ùúééä åîéí ìöøëéí àçøéí. àîãï ñä"ë äîéí ùì åéæì (ò' 47) äåà ùëãé ìééöø1 ÷"â ùì áùø ãøåùéí áéï 5,000 ì-12,000 ìéèø îéí. áùø òåó ãåøù î 5000 åîòìä, áùø á÷ø î 12,000 åîèä åãâé áøéëåú 22,000. äååä àåîø: àãí äàåëì ìàøåçú äöäøééí 250 âøí áùø òåó "ùåúä" áàåúä äæãîðåú ë- 1,250 ÷"â îéí. àí éàëì çöé ÷"â áùø á÷ø, éøãå ìèîéåï ë- 5 èåï îéí.
äîìçú îé äúäåí áàæåø äçåó áéùøàì éãåòä äéèá åáòúéã éçøéó äîçñåø áîéí ìäù÷éä. ñéáä ðåñôú ìäôñé÷ âéãåì çéåú ìáùø. ëéãåò - äöøëï äøàùé ùì çáøú äçùîì äéðå î÷åøåú, ëé îé äîåáéì ðùàáéí îäëðøú. ùàéáä æå îúáöòú áàîöòåú çùîì (=ðôè) ùòìéå ëáø ãåáø. äååä àåîø ùöøéëú îéí âáåää îáéàä áò÷éôéï ìæéäåí âáåä éåúø îðôè.
àçøé ùúàøðå á÷öøä àú ðæ÷éä äà÷åìåâééí ùì äç÷ìàåú äï áâéãåì öîçéí åäï áâéãåì äçéåú åäôéëúï ìáùø îåáðú äçùéáåú äà÷åìåâéú äâãåìä ùáäîðòåú îúåöøú äîåô÷ú îçéåú: ììà öøéëú úåöøú îçéåú ðãøùéí ôçåú îîçöéú ùèçé äç÷ìàåú ìäæðú äàãí, äøáä ôçåú îîçöéú äáéåá (ðæëåø ùø÷ ôøåú äçìá áéùøàì ëáø îééöøåú àåúä ëîåú öåàä åùúï ùì àåëìåñééú äîãéðä), äøáä ôçåú çåîøé äãáøä, àðèéáéåèé÷ä, äåøîåðéí, åùàø ãáøéí îøùéîä àøåëä îàåã (òéáåã òåø éãåò ëîæäí áéåá áâìì äçåîøéí äãøåùéí ìå).
â. îøòä, öéã åãéâ
ìàçø ùñ÷øðå àú ðæ÷é äç÷ìàåú äàéðèðñéáéú éäéå äàåîøéí: éùðï ùéèåú àçøåú ìâéãåì áùø ùðæ÷ï ôçåú, ëîå âéãåì çéåú áùèçé áåø - ÷ø÷òåú ùàéðï øàåéåú ìòéáåã ç÷ìàé àê îú÷ééîéí òìéäï éåð÷éí âãåìéí (ëáùéí, öáàéí, áéæåðéí, ôøåú åëå') ùàåúí ðéúï ìöåã á÷ìåú éçñéú. ðéöåì ùèçéí àìä ìééöåø áùø æåì éçñéú åãåøù äù÷òä îæòøéú ùì àðøâéä. ìäìï ééñ÷øå 3 ñåâé ùèçé áåø ìâáé àôùøåú äô÷ú äáùø îäí: îãáøéåú åòøáåú òùá, éòøåú äöôåï, éîéí åàâîéí.
îãáøéåú åòøáåú òùá
áîãáøéåú îâåãìéí áòìé çééí ëëáùéí, òéæéí åâîìéí äîåúàîéí áéåìåâéú ìúðàé äñáéáä. æäå î÷åø îæåï áìúé àîéï, ëé áöåøú òìåìä ìçñì àú äòãøéí. øòééä îåôøæú àéðä îàôùøú ìöîçéí ìäúçãù åäåøñú ìèååç àøåê àú ôðé ä÷ø÷ò ëê ùçåì îëñä àåúí. ëãé ìäéååëç áëê ãé ìäñúëì òì ä÷ø÷òåú ùìöã ëáéù áàø-ùáò - ãéîåðä, àæåø ùáå ÷ééîú øòééú éúø ùì òãøé äáãåàéí.
÷ééîåú ùéèåú èåáåú éåúø ìðéöåì ä÷ø÷ò äîãáøéú îàùø øòééä, ëôé ùîòéãä ääéñèåøéä ùì äðáèéí ùáðå òøéí âãåìåú áðâá äöçéç. ìðáèéí äéúä ç÷ìàåú îãáøéú îôåúçú ùäúáññä òì âéãåìéí ììà äù÷éä åòì ðéöåì î÷ñéîìé ùì îé äðâø äòéìé åàâéøú îéí îùèôåðåú ðãéøéí, åæàú ìôðé ëàìôééí ùðéí!
àèðáåøå (ò' 119-125) ñåâéí øáéí åùåðéí ùì éåð÷éí âãåìéí áòøáåú òùá âãåìåú áòåìí ùàåëìåñééúí éøãä ôìàéí áâìì öéã áìúé îáå÷ø ëáø áîàä ä÷åãîú. àí ðåñéó ìðéñéåï ääéñèåøé äúøáåú áìúé îáå÷øú ùì äàãí åéöø öéã áìúé îáå÷ø ððèåù âí àôùøåú æå ëèåáä ìäô÷ä àéðèðñéáéú ùì îæåï.
éòøåú äöôåï
ìôé àèðáåøå (ò' 71-57) äöôåï ä÷øéí úðàé äçééí ÷ùéí. ø÷ òöé îçè éøå÷é òã âãìéí áäîåðéäí áñáéáä ÷ôåàä æå åéùðå ùååé îù÷ì à÷åìåâé îåøëá åòãéï ëùôèøéåú îôø÷åú àú äîçèéí ùðôìå. çéåú äéòø äöîçåðéåú äâãåìåú îú÷ééîåú áçåøó òì îìàé äùåîï ùöáøå îï ä÷éõ, åäòãøéí äîúåøáúéí ùì àéìé äöôåï á÷åùé î÷ééîéí àú äìàôéí - áðé äàãí éåùáé äéòøåú.
éîéí åàâîéí
ìôé åéæì (ò' 49) éù äèåòðéí, ùäôúøåï ìáòéåú äøòá ééîöà ò"é úæåðä ùúäéä îáåññú òì ãâéí. åàåìí, àôùøåéåú äîæåï äèîåðåú áéí àéðï îòåããåú, ëé äãâä îñô÷ú ëéåí ôçåú î 4% îúöøåëú äîæåï åëáø áîöá äðåëçé äãéâ äòåìîé äâéò ìîöá ùì ãéâ éúø åéùðä éøéãä ÷áåòä áéáåì äãéâ.
ìôé ôøñåîéí áòéúåðéí îú÷åôúðå àðå éåãòéí ùàåëìåñéåú ãâé äèåðä åäñìîåï äåìëåú åôåçúåú. á"îòøéá" îéåí 20.10.96 îåñó îãò, ò' 11 ðëúá îàîø ùëåúøúå "àåëìéí èåðä àå á÷ìä? - äí òìåìéí ìäëçã!" åáâåó äîàîø ðëúá áéï äùàø: "... éåúø î- 100 îéðé ãâéí äçééí áàå÷éðåñ öåøôå áàçøåðä ò"é äàéâåã äòåìîé ìùéîåø äñáéáä ùîåùáå áùååéõ ì'øùéîä äàãåîä' ùì îéðé çé ùîñôøí äåìê åîöèî÷ åäí áñëðú äëçãä... áøùéîä ðëììéí äëøéù äìáï äâãåì, ãâ äèåðä, ãâ äçøá äöôåï àèìðèé, ãâ äá÷ìä äàèìðèé..." éù ìöééï ùâí ãâéí åéöåøéí éîééí ùàéðí ðàëìéí îúéí ëùäí ðúôñéí áøùú áãéâ ãâé îàëì, ëåìì ãåìôéðéí. îãåáø áãéâ àéðèðñéáé ùáå îùúúôåú ëîä àåðéåú òí øùúåú öôåôåú îàåã ùàéðï îàôùøåú ìéöåø éîé ùâåãìå âãåì îñøãéï ìäúçî÷.
æéäåí äéîéí åäàå÷éðåñéí âåøí ìëê ùàé-àôùø "ìáðåú" òì ãâé äéí ëî÷åø îæåï òåìîé òúéãé. éúø òì ëï, îæäîéí ñáéáúééí ùåðéí ðåèéí ìäúøëæ áâåôí ùì ãâéí åòìåìéí ìâøåí ðæ÷ áøéàåúé çîåø ìàãí, åìãåâîä äëñôéú:
ìôé àéìðé (ò' 106) ëñôéú îöåéä áîéåçã áãâ äèåðä åáîåöøéå. äøòìú ëñôéú îúáèàú áäôøòåú ÷ùåú áîòøëåú äøàééä, äòéëåì, äòöáéí åäëìéåú. äëîåú äðçùáú îæé÷ä äéà îòì 0.5 çì÷é îéìéåï îëîåú äãâ. áãâéí îéôï, ùååãéä å÷ðãä ðîöàå 10-20 çì÷é îéìéåï ùì ëñôéú åäãâéí ðôñìå åàó äåùîãå.
ðëåï ìäéåí àéï ôéúøåï ìîæäîéí åùôëé úòùéåú - ëê ùëì äàåëì ãâé éí ììà áãé÷ä îñúëï áîéãä æå àå àçøú áäøòìä æå àå àçøú. ëâåï äáåöä äøòéìä îîôòì äëéîé÷ìéí á÷éùåï äîåòáøú áàðéä ìéí äúéëåï åðùôëú ùí.
ã. ñåó ãáø
áîàîø æä äøàéðå, ùâéãåì çéåú ìáùø åöøéëú ãâéí äéðí àçã äâåøîéí äøàùééí ìãìãåì î÷åøåú äîæåï áòåìí åìðæ÷éí à÷åìåâééí. äàçøéåú ìàéæåï äà÷åìåâé ùì äòåìí àéðä îåèìú ø÷ òì îîùìåú, àìà âí òì ëì àçã åàçã îàúðå. èáòåðåú, àå ìôçåú öîçåðåú, äéà öòã øàùåï - åçùåá îàåã.
î÷åøåú
- ERLICH, P. R.: THE COMING FAMINE IN: HUMAN BIOLOGY, ED.BY CECILE JONSON,VAN NOSTRANDCO, NEW YORK,1970
- GOLD, MARK: LIVING WITHOUT CRUELTY. GREEN PRINT/ MARSHAL PICKERING, NEW YORK, 1988
- SCHWARTZ, H. RICHARD: JUDAISM AND VEGETARIANISM, EXPOSITION PRESS SMITHTOWN, NEW YORK, 1982.
- àèðáåøå, ãééåéã: úáì åîìåàä, äåöàú îñãä, âáòúééí,.1986
- àéìðé, éò÷á: òøëí äúæåðúé ùì äîæåðåú, äåöàú ù. æ'÷ åùåú', éøåùìéí, 1986
- áåðãé, àäøåï: äæðú áòìé çééí, äåöàú é.ì. îàâðñ, äàåðéáøñéèä äòáøéú, éøåùìéí, ( 1992îäãåøä ùðéä)
- áéèàåï àéøâåï îâãìé ãâéí åàâåã äãééâéí: ãéâ åîãâä áéùøàì, ëøê ë"ã(,)2
- åéàåìà ùìîä: ùéîåù áìéæéï ñéðèèé áëåôúéåú ì÷øôéåðéí ìçñëåï áçìáåï ëììé åìäôçúú æéäåí äîéí, ò',67-61çéôä, 1991
- îéí åäù÷éä - òìåï àøâåï òåáãé äîéí, îñ.,354àôøéì,96 òðá àåøï åùìîä
- ÷ôåàä: äèéôåì áùôëé áòìé çééí, ò' 23-20
- åéæì åôéùìæåï (òåøëéí): à÷åìåâéä: àãí åñáéáúå - ÷åáõ îàîøéí, àåðéáøñéèú ú"à, ú"à,.1977
- ÷øéà, àìéäå: ìà áùø, ìà ãâä... åîä äãàâä, äåöàú øùôéí, ú"à,.1978
- ÷øñåï, øçì: äàáéá äãåîí, äåöàú ñôøéí èáò åáøéàåú, ú"à,.1966