àåëìéí àú òåìîðå ìîååú
îàú: â'åï î÷ãåâì[1]
úøâí åòøê: éøéá âìáåò
àîú ìà ðòéîä: àðå àåëìéí àú òåìîðå ìîååú. áçéøä áãéàèä öîçéú äéà òðééï îåñøé
äàí àúí çùéí çñøé éùò ò÷á äúçîîåú ëãåø äàøõ? àí ðúîéã áãéàèä öîçéú (ììà îæåï ëìùäå îï äçé) ðåëì ìäàè àú ÷öá ääúçîîåú äâìåáìéú, åæä òãééï ìà îàåçø. äöìçúðå úìåéä áùëðåò çì÷ âãåì îäàåëìåñééä ì÷áì àú ääçìèä äàçøàéú åäîåñøéú ìòáåø ìãéàèä äîáåññú òì îæåï îï äöåîç áìáã. ìàìä áéðéðå äðéæåðéí ëéåí îãéàèä æå éùðå äðéñéåï äîàôùø ìðå ìøàåú àú äòåìí àçøú. àìä ùàéðí ðéæåðéí áàåúå àåôï - éãéãéðå, îùôçúðå åòîéúéðå - äí çñøé îéãò: äí àéðí éëåìéí ìãîééï çééí ììà ñèéé÷, ùéôåãéí åâáéðä. ìëï æå ääæãîðåú ùìðå ìäùôéò. äëðä èåáä ìôòåìä äéà öôééä áñøèå äãå÷åîðèøé ùì àì âåø "àîú áìúé ðòéîä"[2] å÷øéàú ää÷ãîä (ìëì äôçåú) ìãå"ç äàå"í "äöì äàøåê ùì úòùéåú îù÷ äçé", ùéöà áðåáîáø 2006.[3] îéãò æä éñééò ìëí ìçåìì ùéðåé. äúçéìå ìãáø òí äàðùéí ä÷øåáéí ìëí áéåúø. äîèøä äéà ìâøåí ìîäôëä úæåðúéú, ùäëøçéú ìòöéøú äúçîîåú äòåìí.
"àí îùäå îú÷ì÷ì, òì àìä ùéù ìäí äéëåìú ìôòåìä îåèìú äàçøéåú ìôòåì"
ìôé ãå"ç äàå"í î-2006 ùäåæëø ìòéì, éåëôì åàó éåúø îëê äééöåø äòåìîé ùì çìá åáùø òã ùðú 2050. àñåø ìàôùø ìæä ì÷øåú. òåìîðå ëáø ðäøñ îúòùéåú àìä. ùéðåééí äîáåññéí òì äëøä æå, ùëáø îæîï äéå öøéëéí ìäúáöò, éëåìéí ìäôçéú àú äééöåø äòåìîé ùì îæåï îï äçé ìîçöéú òã ùðú 2015.
ääúçîîåú äâìåáìéú äéà äñëðä äçîåøä áéåúø ìâæò äàðåùé, ìôé ÷áéòä ùì îåîçé ñáéáä øáéí åëï ùì ñâï ðùéà àøä"á áòáø, àì âåø, ëôé ùîåöâ áñøè ùàåúå äôé÷. æå àéðä òåã äúôøöåú ùì îçìú äôøä äîùåâòú. æä äãáø äàîéúé.
áàéæå îéãä îãåé÷åú äèòðåú äîãòéåú ùäåòìå áñøèå ùì àì âåø? òøåõ ä"ðùéåðì â'éàåâøôé÷" ùàì àú ã"ø àøé÷ ùèééâ (Eric Steig), çå÷ø ëãåø äàøõ îàåðéáøñéèú ååùéðâèåï áñéàèì, ùöôä áñøè "àîú áìúé ðòéîä" áä÷øðä îå÷ãîú, áàéæå îéãä äñøè îãòé. àøé÷ ùèééâ äùéá ùäñøè èéôì äéèá áöã äîãòé: "çéôùúé àçø èòåéåú, àê ìà äéä ãáø îåâæí àå ùâåé".
÷ðééú îëåðéú äéáøéãéú åäçìôú äðåøåú ìðåøåú çñëåðéåú äï àîðí çùåáåú, àê äàô÷è ùìäï çéååø áéçñ ìàô÷è äîåùâ îîòáø øçá äé÷ó ìãéàèä öîçéú. äøîåú äðåëçéåú ùì öøéëú áùø åçìá äðï îåðç ðøãó ìëìééú äöéååéìéæöéä ùìðå. àðå òåîãéí òì ñó úäåí. äöìú äôìðèä äéà áàçøéåúðå.
öìä äàøåê ùì úòùééú äîæåï îï äçé
îæåï îï äçé, ìöåøê îàîø æä, ëåìì áùø á÷ø, çìá, áùø òåó, áéöéí, áùø çæéø åîñôø çéåú ðåñôåú äîâåãìåú áöåøä úòùééúéú ìäô÷ú îæåï ìáðé àãí, áîéåçã ãâéí ááøéëåú éáùúéåú àå éîéåú. ìôé ãå"ç äàå"í ùäåæëø ìòéì, îæåï îï äçé äåà àçã îùðé àå ùìåùú ä"úåøîéí" äøàùééí ìëì äáòéåú äñáéáúéåú äçîåøåú áéåúø ùì ëãåø äàøõ.
îîöàéí òé÷øééí îãå"ç äàå"í
ðæ÷éí ìàååéø
ç÷ìàåú áòìé çééí àçøàéú ì-18% îäôìéèä äòåìîéú ùì âæé çîîä, ëôé ùäéà ðîããú áéçéãåú äùôòä äù÷åìåú ìäùôòú ôçîï ãå-çîöðé. ìùí äùååàä: úçáåøä (ëì äîëåðéåú, äîùàéåú, äîèåñéí åùàø ëìé äøëá áòåìí) àçøàéú ø÷ ì-13.5% îäôìéèä.[4] ôøè ìôçîï ãå çîöðé îééöøú úòùééú äîæåï îï äçé âæéí ðåñôéí ùîâáéøéí àú àô÷è äçîîä: çîöï çð÷ðé, îúàï åàîåðéä. ãå"ç äàå"í ÷åáò: "äôâéòä ëä çîåøä òã ùöøéê ìäúééçñ àìéä áãçéôåú".
çéåú äîù÷ áîù÷éí äç÷ìàééí ùì äàðåùåú îééöøåú 65% îäôìéèä äàðåùéú (ëìåîø ùàçøàéí ìä áðé àãí) ùì çîöï çð÷ðé. äùôòúå ùì âæ æä òì äúçîîåú ëãåø äàøõ çæ÷ä ôé 296 îæå ùì ëîåú æää ùì ôçîï ãå-çîöðé. äï îééöøåú 37% îäôìéèä äàðåùéú ùì îúàï. äùôòú îúàï òì äúçîîåú ëãåø äàøõ çæ÷ä ôé 37 îæå ùì ôçîï ãå-çîöðé. äï îééöøåú 64% îäôìéèä äàðåùéú ùì àîåðéä - âæ ùâåøí ìâùí çåîöé åìäçîöä ùì à÷å-ñéñèîåú, äîåáéìä ìäëçãúï.
ðæ÷éí ì÷ø÷ò
äùèç äëåìì äîùîù ìîøòä (åàéðå îùîù ìòéáåã ç÷ìàé) ù÷åì ì-26% îäùèç äéáùúé ùàéðå îëåñä á÷øç áëãåø äàøõ. ôøè ìëê äùèç äëåìì ùîâåãìéí áå âéãåìéí ç÷ìàééí ìäæðú áòìé çééí äåà 33% îëìì äùèç äøàåé ìòéáåã ç÷ìàé òì ôðé ëãåø äàøõ.
ëøéúú òöéí àå ùøéôúí ìùí éöéøú ùèçé îøòä çãùéí äéà âåøí øàùé ìáéøåà éòøåú áòåìí. ãáø æä îúøçù áîéåçã áãøåí àîøé÷ä, ùáä, ìîùì, 70% îéòøåú äâùí ìùòáø áàâï äàîæåðñ ðëøúå åäåñáå ìùèçé îøòä. éòøåú äí äîëùéø äøàùé ùì äèáò ìñéìå÷ âæ äçîîä äøàùé - ôçîï ãå-çîöðé - îï äàååéø, åäîøúå ìçîöï. ðéúï ìäùååú àåúí ìøéàåú ùì ëãåø äàøõ.[5]
ðæ÷éí ìî÷åøåú äîéí
âéãåì çéåú îù÷ öåøê îùàáé îéí òöåîéí åîæäí àú îé äúäåí. äåà àó îæäí ðçìéí, àâîéí, î÷ååé îéí, äåøñ ùåðéåú àìîåâéí åâåøí ìðæ÷éí ðåñôéí. ôøù áòìé äçééí äåà äîæäí äòé÷øé ùì îé äúäåí, åëê âí ãùðéí åçåîøé øéñåñ äîùîùéí ìâéãåì îæåðí, àðèéáéåèé÷åú åäåøîåðéí äîåñôéí ìîæåðí,[6] åëï ëéîé÷ìéí îîôòìéí ìòéáåã òåøåú, ùäí úåöøé ìååàé ùì ùçéèú á÷ø.
áàøä"á îù÷ äçé àçøàé ì-55% îñçó ä÷ø÷ò äç÷ìàéú, ìééöåø 37% î÷åèìé äçø÷éí, ì-50% îäàðèéáéåèé÷ä ùáùéîåù, åëï ìùìéù îæéäåí î÷ååé îéí äîúå÷éí áçð÷åú åáæøçåú.
øòééú éúø ðøçáú ôåâòú áîçæåø äîéí åáîé äúäåí. øåá äîéí äðöøëéí áàøä"á áç÷ìàåú îðåöìéí ìäù÷ééú ùãåú ùáäí âãì îæåï ìçéåú îù÷.
äëçãú öîçéí åáòìé çééí
òöí ðåëçåúí ùì á÷ø åöàï äøåòéí áùèçéí ðøçáéí âåøîú ìäëçãú îéðéí åæðéí ùåðéí ùì öîçé-áø åçéåú-áø. îù÷é äçé æåäå ëàùí äøàùé áäúãøãøåúï ùì 15 îúåê 24 à÷å-ñéñèîåú çùåáåú, ùðôâòå ÷ùåú. ÷öá ääëçãä ðàîã ëîäéø ôé 50 òã 500 îàùø ä÷öá ùäéä áòéãï äôøä-äéñèåøé, ëôé ùäåòøê ìôé ùøéãéí áñìòé îù÷ò.
äàí ùéðåé äåà îöéàåúé?
àì âåø ÷åøà ìðå ìòáåø ìöåøåú éòéìåú éåúø ùì úçáåøä åìà ìååúø òì îëåðéåúéðå áï ìéìä, ëé ùéðåé ëæä àéðå øéàìéñèé. áãåîä, ìà îòùé ùîèøúå ùì ÷îôééï ä÷åøà ìäôçúú úìåúðå áç÷ìàåú çéåú úäéä ìäôåê àú ëåìí ìèáòåðéí (ëìåîø ìäôñé÷ ìàëåì àú ëì äîæåðåú ùî÷åøí ááòìé çééí); îèøä îú÷áìú òì äãòú åáú áéöåò áðñéáåú àéãéàìéåú äéà öîöåí âãåì áöøéëä ùì áùø åîåöøé çìá, ðàîø, áîçöéú úåê 8 ùðéí. îáçéðä îòùéú äùéðåé äåà ùàðùéí äîúëìëìéí áúæåðä îòøáéú éàëìå áîîåöò ôé ùðééí àå ùìåùä úôåçé àãîä (àå ëîåú ãåîä ùì ÷ìåøéåú îî÷åø öîçé àçø) áî÷åí ëì äîæåðåú îï äçé. æå àéðä á÷ùä îåôøæú, áäúçùá áëê ùîéìåéä éöéì àú ëãåø äàøõ!
àì âåø ìà ãï áçì÷ï ùì çéåú äîù÷ áâøéîú äðæ÷ ìñáéáä
ìàåøëï ùì 96 ã÷åú äñøè "àîú áìúé ðòéîä" ìà äæëéø àì âåø àôéìå ôòí àçú àú äîæåï äîåô÷ îáòìé çééí ëâåøí ìäúçîîåú äâìåáìéú, åàó ìà äöéò ëôúøåï ìùðåú áîùäå àú ðéäåì îù÷ äçé. äúòìîåú æå ãåîä ìàé äæëøú òéùåï ñéâøéåú áãéåï òì ñøèï øéàåú. òí ëì äëáåã ìàì âåø àðé çééá ìáãå÷ îäå äâåøí ìäúòìîåú æå. äñéáä àéðä éëåìä ìäéåú áåøåú áòìîà, ùäøé ðæ÷éí çîåøéí ìñáéáä îçéåú îù÷ åáîéåçã îá÷ø îåëøéí îæä òùøåú ùðéí. âí "ú÷éðåú ôåìéèéú" àéðä äñéáä, ëé ñøèå ùì àì âåø îèéç áé÷åøú ëîòè áëì îâæø ùì äúòùééä åäçáøä. àì âåø äåà àãí éùø åàîéõ, àê ëîå ìëåìðå éù ìå çåìùåú àðåùéåú.
áñøèå îöèè àì âåø àú äñåôø äàîøé÷ðé àôèåï ñéð÷ìééø: "÷ùä ìâøåí ìàãí ìäáéï îùäå àí îùëåøúå úìåéä áëê ùìà éáéï æàú". àì âåø òñ÷ áâéãåì á÷ø øåá çééå. òã äéåí éù ìå çáøéí øáéí ùäí îâãìé á÷ø.
áúîåðä: àì âåø äöòéø òí ôøä áîù÷ ùì äåøéå.
àì âåø ìà âéìä ìòåìí áñøèå "àîú áìúé ðòéîä", ùôøåú, çæéøéí, ëáùéí åòåôåú îçîîéí åîæäîéí àú ëãåø äàøõ äøáä éåúø îîëåðéåú, øëáåú åîèåñéí.
äñéáä äùðééä ìòéååøåðå ùì àì âåø ìâáé äúô÷éã ùîîìà îù÷ äçé áäúçîîåú äâìåáìéú äéà ëàîøúé äçáéáä: "áðé àãí àåäáéí ìùîåò ãáøéí èåáéí òì äøâìéäí äøòéí". ììà ëì øöåï ìäòìéá çñ åçìéìä, äåôòúå äôéñéú ùì àì âåø îù÷ôú úåöàä ùëéçä ùì äðàú éúø îäãéàèä äîòøáéú - ãéàèä òúéøú áùø, ãâéí, çìá åâáéðä. àí ðúáèà áîìéöä - äåà àéðå éëåì ìäúáåðï îòáø ìöìçú äîæåï ùìå.
äàí ääúçîîåú äâìåáìéú çùåáä îñôé÷?
îæä àøáòéí ùðä àðé îàîéï ùëì àçã öøéê ì÷åí åìôòåì áøâò ùäåà îáéï ùøåá çåìàé äàðåùåú åøåá äñáì áîãéðåú äîôåúçåú ðâøîéí áòèééí ùì îæåðåú îï äçé. ääîåðéí ðùàøå ù÷èéí. áòùåø äàçøåï äééúé òã ìîâéôä äîúøçáú ùì äùîðú éúø ùì éìãéí - öøä ùðâøîä áîéãä âáåää îòð÷é äîæåï äîäéø. çéëéúé ùäàæøçéí äîéåãòéí éøéîå àú ÷åìí áîçàä, àå ùìôçåú éçøéîå àú äâåøîéí ùâåøîéí ìäùîðú äéìãéí. àê îåëøé ääîáåøâøéí åäîéì÷-ùéé÷ îùâùâéí, îáìé ùëîòè ðùîòú áé÷åøú ðâãí.
òã ëä ôéøåùå ùì çåñø îòù äéä ùàðùéí åéìãéäí éäéå ùîðéí åçåìéí åéîåúå èøí æîðí. éëåìðå ìçéåú ëê. äàîú äáìúé ðòéîä äéà ùòáåø øåá áðé äàãí çåøáðí ùì áðé àãí àçøéí, ëåìì éìãéí, äåà îú÷áì òì äãòú. àôùø âí ìùòø ùàåúí àðùéí éùáå áàôñ îòùä åéðéçå ìëãåø äàøõ ìäéäøñ. àê àðå àéððå éëåìéí ìúú ìæä ì÷øåú, ëé æäå âí òåìîðå. áùòä æå äéîðòåú îôòåìä ôéøåùä ùàðå åéìãéðå ðàáã, éçã òí àìä ùàéðí îáéðéí àå ùìà àëôú ìäí.
îøèéï ìåúø ÷éðâ äæäéø ù"çééðå îúçéìéí ìäñúééí áéåí ùáå àðå îçìéèéí ìäçøéù ìâáé ãáøéí çùåáéí". àéï ãáø çùåá éåúø îñéëåì ääúçîîåú äâìåáìéú. òì àìä îáéðéðå - àúí/ï åàðé (îåîçéí àå ìà îåîçéí) - ùéù ìäí äéëåìú ìôòåì, îåèìú äàçøéåú ìôòåì.
ðà äéå çì÷ îäôúøåï
áçåãù ä÷øåá áëì øâò ôðåé çéùáå òì îùáø æä (àéðé çåùá ëîòè òì ãáø àçø ìàçøåðä). öôå áñøèå ùì àì âåø å÷øàå àú ãåç äàå"í. äôñé÷å àëéìú áùø á÷ø åöàï, òåôåú, ãâéí, áéöéí åîåöøé çìá. á÷ùå îáðé îùôçúëí åîéãéãéëí ìòùåú ëê åäñáéøå ìäí îãåò. ðñå ìôøñí ãáøéí àìä àó áôåøåîéí øçáéí éåúø.
"ëì ãáø ùòìéðå ìòùåú ëãé ìäöéì àú ëãåø äàøõ äåà ãáø ùäééðå öøéëéí îîéìà ìòùåú îñéáåú àçøåú. éù ìðå ëì îä ùàðå æ÷å÷éí ìå ëãé ìäúçéì àú îìàëú ääöìä îìáã àåìé äøöåï ìôòåì"
äòøåú
-
ã"ø â'åï î÷ãåâì (M.D.) äåà øåôà àîøé÷ðé îåîçä ìúæåðä, äãåâì áúæåðä öîçéú îèòîéí áøéàåúééí åñáéáúééí. îàîø æä ôåøñí ìøàùåðä áàúø äàéðèøðè ùìå áãöîáø 2006. ìîàîø æä éùðå îàîø äîùê áùí "äôúøåï ìáòéåú äáøéàåú äîøëæéåú ùì äàðåùåú åùì ëãåø äàøõ äåà àçã", ùôåøñí áéðåàø 2007 áàúø ùì ã"ø î÷ãåâì, åàó äåà úåøâí ìòáøéú åðîöà ëàï.
ã"ø â'åï î÷ãåâì îôøñí òìåï çãùåú áðåùàé áøéàåú îãé çåãù áàúø http://www.drmcdougall.com. ðéúï ìäéøùí áàåúå àúø åì÷áì àú äòìåï áãåàø àì÷èøåðé çéðí. äè÷ñè äàðâìé ùì îàîø æä ðîöà áëúåáú http://www.drmcdougall.com/misc/2006nl/dec/truth.htm - äè÷ñè ùì äñøè æîéï ì÷øéàä áàéðèøðè áëúåáú http://www.hokeg.dyndns.org/AITruth.htm
-
"Livestock's Long Shadow -Environmental Issues and Options", November of 2006,The United Nations Food and Agriculture Organization.
äãå"ç (408 òîåãéí) ðéúï ìäåøãä ë÷åáõ pdf á÷éùåø: http://www.virtualcentre.org/en/library/key_pub/longshad/A0701E00.pdf - äòøú äîúøâí: ðúåï æä ùì 13.5% îáåññ òì ãå"ç ôìéèåú òåìîé ùì âæé çîîä îôòéìåú àðåùéú ìôé ñ÷èåøéí, ùðëåï ìùðú 2000, ùçéáø àøâåï ìà îîùìúé îîãéðú ååùéðâèåï áàøä"á áùí "îëåï äîùàáéí äòåìîé" Institute) WRI - World Resources). úøùéí äîñëí àú ðúåðé äãå"ç ðîöà áëúåáú http://cait.wri.org/figures/World-FlowChart.pdf. ðëåï ìúçéìú 2007 àéï àîãï îòåãëï éåúø ùì îëåï æä. äàìâåøéúí åäðúåðéí ùáòæøúí çåùáå äôìéèåú æîéðéí áàúø äàéðèøðè ùì WRI, ùëúåáúå www.wri.org. éùðí äáãìéí áéï ðúåðé äôìéèä ùì ç÷ìàåú çéåú áéï ãå"ç äàå"í ìáéå ãå"ç WRI, åæàú áòé÷ø îôðé ùùðé äãåçåú îàåøâðéí áöåøä ùåðä. ääáãìéí äòé÷øééí äí: áãå"ç WRI ðéúï îù÷ì ùì 18.3 ìáéøåà éòøåú ëâåøí ìôìéèú âæé çîîä, àê ìà îéåçñ äîù÷ì ùì ç÷ìàåú çéåú ìáéòåø éòøåú, ëôé ù÷åøä á÷ðä îéãä ðøçá ááøæéì. àçåæ äôìéèåú îç÷ìàåú (ììà âéãåì àåøæ, îúàï åôøù áòìé äçééí) äåà 8.3%, àê ëùìéù îîùàáé ç÷ìàåú äöîçéí äòåìîéú îéåòã ìîæåï ìáòìé çééí. áúçáåøä îùåðòéí úùåîåú ç÷ìàéåú åîæåï ìáòìé çééí, åáúòùééä îéåöøéí ëéîé÷ìéí ìúòùéåú äçé, åàìä ìà ðøùîå òì çùáåï ç÷ìàåú çéåú. áðåñó ìäáãìéí àìä çùåá ìöééï ùöøéëú äáùø ìðôù áòåìí òåìä áäúîãä ëì ùðä.
- äòøú äîúøâí: îòì 96% îäôçîï äãå-çîöðé äîôåø÷ ìçîöï, îôåø÷ áàîöòåú öîçéí éáùúééí. éòøåú äâùí îäååéí ëîòè îçöéú äîàñä äöîçéú äòåìîéú.
- äòøú äîúøâí: áðéâåã ìøåùí äîééãé ùòìåì ìäúòåøø, ùìà éëåì ìäéåú ùàðèéáéåèé÷ä åäåøîåðéí éöìéçå ìæäí îé úäåí, ëé äí çåîøéí ùðéúðéí áëîåéåú ÷èðåú - îúáøø ùâí áàøõ æä ÷åøä: "ááãé÷åú ùòøëä øùåú äîéí äúâìå áîàâø îé úäåí áàæåø áàø èåáéä äåøîåðéí åùøéãé àðèéáéåèé÷ä. äçå÷øéí îòøéëéí ëé î÷åø äæéäåí áôøåú ùäåàáñå áäåøîåðéí åáàðèéáéåèé÷åú ëãé ìùôø àú àéëåú äçìá" ("éãéòåú àçøåðåú", 16.2.07).