éäãåú åöîçåðåú
îàú: ã"ø éòì ùîù
øéö'øã ùååøõ, ôøåô' ìîúîèé÷ä îàøä"á åéäåãé àåøúåãå÷ñé, äåà ùí ãáø á÷øá ôòéìéí ìîòï öîçåðåú åæëåéåú áòìé çééí áùì ôòéìåúå äáìúé ðìàéú ìäôöú øòéåï æä. ôòéìåú æå ëåììú äøöàåú, àúø àéðèøðè åáå ìîòìä îîàä îàîøéí ùìå òì éäãåú åöîçåðåú.
ëúåáú äàúø www.jewishveg.com/schwartz åøàå âí www.ivu.org/jvs/articles.htm
ìàçøåðä øàúä àåø îäãåøä çãùä åîòåãëðú ùì ñôøå äî÷éó åäçùåá Judaism and Vegetarianism (îäãåøåú ÷åãîåú: 1982, 1988), ùéù äîëðéí àåúå "äúð"ê ùì äöîçåðéí ". áôúç ää÷ãîä ìîäãåøä äîòåãëðú îñáéø äîçáø àú ðçéöåúä åòåîã òì ääáãìéí áéðä åáéï äîäãåøä ä÷åãîú, ëâåï äúééçñåú ìîàîøéí çãùéí åòãëðééí áðåâò ìðæ÷éí äðâøîéí ìáøéàåú äàãí åìà÷åìåâéä ò÷á öøéëú áùø, äåñôú ðåùàéí çãùéí ìãéåï àå äøçáä òì ðåùàéí ÷åãîéí, ëâåï ääúçîîåú äâìåáàìéú åîéúåñ äôøåèàéï åäñéãï åëï ôéúåç ðéëø ùì ôø÷ äùàìåú åäúùåáåú, ùäåøçá î-17 ùàìåú áîäãåøä äøàùåðä å-37 áùðééä ì-62 áîäãåøä äðåëçéú. èòðúéå äòé÷øéåú ùì ùååøõ, àåúï äåà îöéâ ëáø áä÷ãîä äï:
äñôø îåøëá îùðéí-òùø ôø÷éí, ùøåáí îàéøéí îæååéåú ùåðåú àú äæé÷ä ùáéï éäãåú ìöîçåðåú.
áôø÷ äøàùåï
"ð÷åãú îáè öîçåðéú òì äúð"ê" - ðèòï ùäàì äåòéã ìîéï äàðåùé úæåðä öîçåðéú, ëôé ùòåìä îáø' à 29: "åéàîø àìäéí: äðä ðúúé ìëí àú ëì òùá æøò æøò àùø òì ôðé ëì äàøõ åàú ëì äòõ àùø áå ôøé òõ æøò æøò, ìëí éäéä ìàëìä". ìâáé äùàìä îãåò äåúøä àëéìú áùø ìàçø äîáåì îáéà ùååøõ àú úùåáúå ùì äøá ÷å÷, ùäéä áëê äëøç, áùì äøîä äîåñøéú äéøåãä ùì äîéï äàðåùé àåúä òú, àê ìöãä äåà îáéà àú ãòú áòì "÷áøåú äúàååä", äøá éöç÷ äáðùèøéè, ùîãåáø áäéúø æîðé ùðåáò îëê ùäîáåì äùçéú àú òåìí äöåîç, åìôéëê ðàìöå ðç åáðé îùôçúå ìäéæåï îï äçé. ùååøõ îãâéù áöã÷ ëé äçæåï äðáåàé îúàø àú äòåìí äàéãéàìé ùáàçøéú äéîéí ëîìà äøîåðéä áéï áòìé äçééí åáéï òöîí åáéðí ìáðé äàãí, éîéí áäí éòáøå ëì áøåàé ä' ìúæåðä öîçåðéú, "åàøéä ëá÷ø éàëì úáï" éù' éà (9-6) .
äôø÷ äùðé
"öòø áòìé çééí - éäãåú åçîìä ëìôé áòìé çééí" - îáéà î÷åøåú øáéí îï äî÷øà, äúìîåã, äîãøùéí åäôñé÷ä äøáðéú, äîìîãéí ëåìí òì çùéáåú îöååú "öòø áòìé çééí". ñéåí äôø÷ ñå÷ø àú äúðàéí äáìúé ðñáìéí ùáäí îâåãìéí ëéåí áòìé äçééí áçååú äúòùééúéåú. äéçñ àìéäí äåà ëàì îëåðåú ìééöåø îæåï (áùø, áéöéí åçìá), åòåîã áñúéøä ìîöååú "öòø áòìé çééí". ùîçúé ìâìåú ùáîäãåøä äçãùä ùì äñôø ðåñôä äúééçñåú ìàëæøéåú äëøåëä áééöåø áéöéí åçìá (òî' 36-35). çñøä ìé äîìöä îôåøùú ìäéîðò îöøéëúí, àê àðé îðéçä ùùååøõ øàä ìðâã òéðéå àú ä÷åøà àåëì äáùø, åìà øöä ìàáã àåúå åìééøà àåúå îð÷éèú äöòã ùì îòáø ìúæåðä öîçåðéú áùì äöáú øó âáåä éåúø ùì ãøéùä ìäôñ÷ú öøéëú ëì îæåï îï äçé. òí æàú îî÷åîåú àçøéí áñôø áøåø ùùååøõ îòåãã îòáø ìúæåðä åâàðéú (øàå úùåáä ìùàìä 29 áòî' 145 åëï òî' 184 áðñôç, ùí äåà îñôø ùìàçøåðä äåà åîùôçúå ðòéí ìëéååï úæåðä åâàðéú, åîååúøéí, áîøáéú äî÷øéí, òì öøéëú áéöéí åîåöøé çìá). âéùúå ùì ùååøõ äéà ùäîòáø ìöîçåðåú åìèáòåðåú äåà úäìéê ùì öîéçä àéùéú, ùòùåé ìäéåú äãøâúé, åëì öòã áëéååï äðëåï ðçùá åðæ÷ó ìæëåú äöåòã áùáéì æä. âéùä ìà îçîéøä æå òùåéä ì÷øá øçå÷éí.
äôø÷ äùìéùé
"éäãåú, öîçåðåú åáøéàåú" - îôøè àú äáòéåú äáøéàåúéåú äðâøîåú áùì öøéëú îåöøéí îï äçé. àñúô÷ áîñôø ãåâîàåú îäøùéîä äàøåëä: îçìåú ìá, ñøèï äùã, ñøèï äîòé äâñ, ñåëøú, àåñèàåôåøåæéñ. îòáø ìúæåðä öîçåðéú òåìä á÷ðä àçã òí ãøéùú ääìëä îëì àçã åàçú îàúðå ìùîåø òì äðôù åìä÷ôéã òì äáøéàåú, áäúàí ìðàîø áãá' ã 15: "åðùîøúí îàã ìðôùúéëí".
äôø÷ äøáéòé
"éäãåú, öîçåðåú åäàëìú äøòáéí" - îöéâ ðúåðéí îöîøøéí òì úîåðú äøòá äòåìîéú. ëáéìéåï àéù ñåáìéí îøòá ëøåðé, åëùáòä îéìéåï úéðå÷åú îúéí îãé ùðä áùì úú úæåðä. ùååøõ îáéà ùôò ùì ðúåðéí ñèèéñèééí, äîìîãéí ëåìí ùäúáåàä ùðòùä áä ùéîåù ìöåøê äàëìú áòìé çééí ìééöåø áùø, çìá åáéöéí äééúä éëåìä ìäàëéì ôé çîéùä áðé àãí ìå äééúä ðöøëú éùéøåú òì-éãé áðé äàãí. ñéåò ìøòáéí äåà òé÷øåï áñéñé áéäãåú åîöååú øáåú ÷ùåøåú áå, ëâåï îòùø òðé, ì÷è, ùëçä åôàä. îòáø ìúæåðä öîçåðéú éàôùø éöéøú ëîåéåú îñôé÷åú ùì îæåï ìëì úåùáé ëãåø äàøõ.
äôø÷ äçîéùé
"éäãåú, öîçåðåú åà÷åìåâéä" - òåñ÷ áðæ÷éí äà÷åìåâééí ä÷ùéí äðâøîéí áùì ç÷ìàåú áòìé äçééí åîù÷é áòìé äçééí: äúçîîåú ëãåø äàøõ, äøñ éòøåú äâùí, áæáåæ îéí åæéäåí î÷åøåú îéí, äùîãú æðéí ùì áòìé çééí åòåã. åàéìå äéäãåú ãåøùú îï äàãí ìùîåø òì äòåìí ùáå äåà çé, ëôé ùòåìä, ìîùì, îäàéñåø ääìëúé "áì úùçéú" åîñéôåø äáøéàä ùìôéå úô÷éãå ùì äàãí áâï òãï äåà "ìòáãä åìùîøä" (áøàùéú á 15).
äôø÷ äùéùé
"éäãåú, öîçåðåú åùìåí" - îòìä àú äèòðä ùàëæøéåú ëìôé áòìé çééí òìåìä ìâøåí ìàëæøéåú ëìôé áðé àãí, ùúúåøâí âí ìîìçîåú, åìäôê: çîìä ëìôé áòìé äçééí åäúçùáåú áäí úåáéì áäëøç ìéçñ ãåîä ëìôé áðé äàãí åìîöá ùì ùìåí ùéùøåø áòåìí. îï ääéáè äéäåãé æäå äîöá ùéù ìùàåó àìéå, ëôé ùðàîø "á÷ù ùìåí åøãôäå" (úäéìéí ìã 15).
äôø÷ äùáéòé
îöéâ 26 ùàìåú ùëéçåú äðùàìåú ìâáé äùéìåá ùì éäãåú åöîçåðåú, åúùåáä îðåî÷ú ìöã ëì ùàìä. ãåâîàåú: ìùàìä äàí àéï çåáä òì éäåãéí ìàëåì áùø áùáúåú åáçâéí îùéá ùååøõ áùìéìä, úåê äñúîëåú òì î÷åøåú äìëúééí. áúùåáä ìùàìä äàí ìà úçåãù òáåãú ä÷øáðåú ìëùéáåà äîùéç åééáðä áéú äî÷ãù äùìéùé îöèè ùååøõ àú ãáøé äøá ÷å÷ ùáòéãï ääåà éäéå ä÷øáðåú îï äöåîç áìáã.
äôø÷ äùîéðé
îöéâ 36 ùàìåú åúùåáåú áðåùàéí ëììééí ä÷ùåøéí ìöîçåðåú, îï ääéáè äôø÷èé, äîåñøé åäáøéàåúé. äãéåï îòðééï åîòùéø. ãåâîä (ìà îééöâú, àê ôé÷ðèéú) ìùàìä ÷ðèøðéú, ùàðé îðéçä ùøáéí îàúðå ðùàìå: äàéï æä ðëåï ùäéèìø äéä öîçåðé? äúùåáä äéà ùú÷åôåú îñåéîåú äéèìø àëï äúðæø îáùø, áòöú øåôàå, áùì ñéáåú áøéàåúéåú (åìà îñéáä îåñøéú!) - äæòú éúø åâæéí. àåìí òì ôé øåá àëì áùø áäðàä, ëôé ùîòéãä äáéåâøàôéä ùðëúáä àåãåúéå. ëîå ëï äåà äçøéí àú äàøâåðéí äöîçåðééí áâøîðéä åáàøöåú äëáåùåú.
äôø÷ äúùéòé
"áúéàáåï" - îñô÷ òöåú ôø÷èéåú ìàåøç çééí öîçåðé áøéà åîäðä åäôðéåú ìàúøéí áøùú äàéðèøðè ä÷ùåøéí ìöîçåðåú (ëåìì àúø îúëåðéí öîçåðééí).
äôø÷ äòùéøé
îáéà øùéîä òì àøâåðéí éäåãééí öîçåðééí, åîñô÷ îéãò òì ôòéìåéåúéäí.
äôø÷ äàçã-òùø
îáéà á÷öøä àú äáéåâøôéåú ùì àéùéí öîçåðéí éäåãééí îåëøéí, ëâåï äøá ãåã ëäï (äîëåðä "äðæéø") åáðå ùàø éùåá ëäï, øáä äøàùé ùì çéôä, äøá ùìîä âåøï, äøá ãåã øåæï (ìùòáø øá øàùé ùì àéøìðã), ôøðõ ÷àô÷à, é"ì ôøõ, ù"é òâðåï (àê òìé ìäåñéó äñúééâåú ùòâðåï àîðí äúðæø îáùø àê àëì ãâéí), éöç÷ áùáéñ æéðâø ,åòåã.
áôø÷ äùðéí-òùø
îåáà ñéëåí äîãâéù ùöîçåðåú äéà äúæåðä äúåàîú ìòøëé äéäãåú: çîìä ëìôé áòìé çééí åàãí, ùîéøä òì äáøéàåú, òæøä ìðæ÷÷éí åìøòáéí, ùîéøä òì äòåìí ùáå àðå çééí åøãéôú ùìåí.
ñéëåîå ùì ãáø
äñôø "éäãåú åöîçåðåú" îãøáï àú ä÷åøàéí ìâìåú àçøéåú ëìôé òöîí åëìôé äòåìí äñåáá àåúí åìòáåø ìúæåðä öîçåðéú. àéï ìé ñô÷ ùäåà îäååä ðãáê çùåá îàåã áîàá÷ ìòåìí èåá åîåñøé éåúø, ùáå "ìà éøòå åìà éùçéúå áëì äø ÷åãùé" (éù' éà 9). îåîìõ áéåúø! ÷øàå, åäîìéöå ìîëøéëí!
- Richard H. Schwartz, Judaism and Vegetarianism, New Revised Edition, New York: Lantern Books, ?2001
- äëúáä ôåøñîä ìøàùåðä áéøçåï "èáò-àåï åáøéàåú", áèàåï úðåòú äöîçåðéí åäèáòåðéí, 112 (2001), òî' 33-32
îéãò ðåñó áòáøéú ðéúï ìîöåà áàúø ùì JEWISH VEG