ùåàú áòìé-äçééí áëúáé éöç÷ áùáéñ æéðâø
äñåôø äöîçåðé, éöç÷ áùáéñ æéðâø (1994-1904), äøáä ìäæëéø äï áñôøéå åäï áøéàéåðåú ùìå ìëìé äú÷ùåøú àú äñáì ùâåøí äîéï äàðåùé ìáðé àãí åìáòìé çééí ëàçã. ëê ìîùì äåà îñôø áøùéîúå "àðé ÷åøà àú äñôøåú äîåãøðéú", ùëìåìä áñôø "àðùéí áãøëé", òì øâùåú ääúîøîøåú ùäúòåøøå áå áöòéøåúå ëìôé äîéï äàðåùé: "îé öøéê àú äîéï äàðåùé? îä äèåá ùäåà òåùä? áôåòì òåùä äåà ø÷ øò. äåà àåëì àú ëì äçéåú. äåà ôåùè àú ëì äòåøåú. äåà éåöà ìöéã åîùúòùò áãîí ùì éöåøéí çôéí îôùò. äåà îàøâï îìçîåú çùåëåú, ôåâøåîéí. äåà éåöø ëì îéðé ôøéååéìâéåú ìòöîå, åòáãåú åçøôä åëìéîä ìàçøéí?".1
áùáéñ æéðâø äàîéï áàîåðä ùìîä, áãáøéí ùùí áôé éåñó ùôéøà, âéáåøå äöîçåðé ùì ñôøå "äçåæø áúùåáä": "ëì òåã àðùéí ùåôëéí ãîí ùì éöåøé àìåä ? ìà ééëåï ùìåí òìé àãîåú. àê ëôñò áéï ùôéëú ãí áòìé-çééí ìáéï ùôéëú ãí àãí".2
îøùéîúå "áçãøä ùì öùä" ðéúï ììîåã àú ëåçå ùì ääøâì, ùî÷ää àú äøâéùåú ìñáìå ùì äàçø, áéï àí äàçø äåà áòì çééí åáéï àí äåà áï àãí. îëøúå äçãùä, öùä, îúôàøú áàåæðéå: "ìàîà ùìé ìà äéä ìá ìäëéï ãâ ìùáú åäéà ðúðä àåúå ìé. ì÷çúé ñëéï åéùø çúëúé ìå àú äøàù. äåà ôøëñ, àáì ìà äéä àëôú ìé? àðé çåúëú îîðå çúéëåú, äåà îôøëñ áéãééí ùìé åìà àëôú ìé", åæàú ìîøåú ùäéà îåãòú äéèá ìëê ù"ëåàá ìå ðåøà". òéìä ðåñôú ìäúôàøåúä äéà: "áìåáìéï âøðå òì éã ùåçè, åäåà ùçè úøðâåìåú áçöø. àîà ùìé ìà éëìä ìäñúëì, àáì àðé äñúëìúé". îæåòæò îãáøéä äåà ùåàì àåúä àí äééúä îñåâìú ìùçåè úøðâåìåú áîå éãéä, åäéà îùéáä: "àéððé øâéìä, àáì ìîä ìà? äâåéåú îåì÷åú àú øàùé äúøðâåìåú. äëì äøâì. ëì ãáø äåà äøâì". ÷áéòä æå ùìä îåáéìä àú äîñôø ìùàìä äîúá÷ùú: "àåìé àôùø ìäúøâì ìàëåì âí áùø àãí?".3
éò÷á, âéáåø äñéôåø "äòáã", ùëì îùôçúå ðèáçä áôøòåú ùôøòå äôåìðéí áéäåãéí åäåà òöîå ðîëø ìòáãåú, éåöø ÷ùø àéðèåàéèéáé áéï áùø áòìé çééí ìøöç éìãéå: "áùðåú ùáéå ìà èòí áùø åáçì ááùøí ùì éöåøé äáåøà. áùáú çééá àãí ìàëåì ãâéí åáùø, àê äí ðú÷òå ìå áâøåðå. äéäåãéí ðäâå áéöåøéí ëôé ùðäâå äâåééí áéäåãéí. äîìéí øàù, âøâøú, ëáã, ëøòééí, ÷åø÷áï, òåøøå áå çìçìä. ëì ôòí ùðèì áùø ìôéå, ãåîä äé ä òìéå ëàéìå äåà àåëì îáùø éìãéå? àó ÷øä ùìàçø ñòåãú-ùáú éöà äçåöä åä÷éà äëì?".4 éò÷á äåôê ìöîçåðé, åàôéìå ìèáòåðé, ùàéðå ðéæåï îëì îåöø îï äçé, åîúîéã áúæåðä æå âí ìàçø ùäåà îùúçøø îùáéå åòã éåí îåúå.
áëîä î÷åîåú áñéôåøéå îãáø áùáéñ æéðâø òì ùåàú áòìé äçééí, åéåöø îùååàä áéï äéçñ ùì äîéï äàðåùé ìáòìé äçééí ìééçñí ùì äðàöéí ìéäåãéí:
âéáåø äñôø "ùåùä", äåà äñåôø àäøï âøééãéðâø, ùäáéåâøôéä ùìå åúôéñú òåìîå çåôôåú ìàìå ùì áùáéñ æéðâø òöîå, ëåìì äôéëúå ìöîçåðé. ááâøåúå, ëàùø ðôâù àäøï òí çáøú éìãåúå ùåùä, äéà äæëéøä ìå ëéöã ðäâ áéìãåúå ìúôåñ æáåáéí. äåà îá÷ù îîðä ùìà úæëéø ìå æàú, åëùäéà ùåàìú áúîéîåú îãåò ìà, äåà òåðä: "îôðé ùàðå òåùéí ìáøåàé àìåäéí îä ùòåùéí äðàöéí ìðå".5
áøùéîä "ùìåù ôòîéí éåñì" äåà îñôø ëéöã ùéúó àåúå çáøå éåñì, ùàéáã áùåàä àú àéùúå åëì éìãéå, áúåáðä ùàìéä äâéò: "îéï äàãí äåà ðçù àøñé, ðîø, øåöç, ñàãéñè, ëì øò ùáòåìí. îä ùáðàãí ìà éàîø, îä ùìà éèéó, îëéø äåà ìîòùä ø÷ áòåöîä, òåöîä áøåèàìéú? áéçñðå ìáäîåú åìòåôåú ëåìðå ðàöéí. àìä ùàéðí îåãéí áëê, äí öáåòéí ùôìéí, ù÷øðéí åáæåééí".6
àåìí äñéôåø îñúééí áðéîä àéøåðéú îøä. îñúáø ùðàä ãåøù, àê ìà ðàä î÷ééí. ëàùø ùá äîñôø ìôâåù áéåñì, ìàçø ùùé÷í àú òöîå áàøä"á, äúòùø åðùà àéùä, ôåðä éåñì "áäøçáä, áðåñç âáéøé" ìàùúå åùåàì: "ååì, àéôä äëáã ä÷öåõ??".7 ãåîä ùäééñåøéí äí ùçéããå àú øâéùåúå ùì éåñì ìñáìí ùì áòìé äçééí, àåìí 'åéùîï éåñì åéáòè'. çéé äîðòîéí ùàìéäí ùá äãçé÷å àú áòìé äçééí äñåáìéí îúåãòúå, åäùéáå àåúí ìöìçúå.
âí éåñó ùôéøà, âéáåø äñéôåø "äçåæø áúùåáä", àåîø: "ìà àçú çùáúé ùëàùø äãáø ðåâò ìáòìé-çééí, ëì àãí äåà ðàöé".8 àåìí áðéâåã ìéåñì, éåñó ùôéøà äåôê ìöîçåðé àéãéàåìåâé, åàó î÷éí áàøõ éùøàì îùôçä ãúéú öîçåðéú.
÷éùåø çæ÷ áéï äùåàä åáéï éçñ äîéï äàðåùé ìáòìé äçééí àðå îåöàéí âí àöì äøîï, âéáåø äøåîàï "ùåðàéí, ñéôåø àäáä". äøîï àîðí ìà îöìéç ìäôåê ìöîçåðé, ìîøåú îàîöéå åëååðåúéå äèåáåú, àê äåà áòìéì áòì úåãòä öîçåðéú. ùúééí îäîåáàåú äçæ÷åú áéåúø áëúáéå ùì áùáéñ æéðâø, ä÷åùøåú áéï ùåàú äéäåãéí ìùåàú áòìé äçééí, îöåéåú áñôø æä:
áéåí ÷éõ éôä òøê äøîï èéåì, ùäåôøò ìôúò: "äøîàï ãéîä ìùîåò öååçä ùì úøðâåìú àå ùì áøååæ. äéëï-ùäåà, ááå÷ø ÷ééöé ðôìà æä, ðùçèéí òåôåú. èøàáìéð÷ä îöåéä áëì î÷åí."9 ä÷áéòä ëé "èøàáìéð÷ä îöåéä áëì î÷åí" äéà ãéáåø îùåìá, ñô÷ ùì äâéáåø, äøîï, åñô÷ ùì äîñôø, åìîòùä ? ùì ùðéäí, ùäøé úôéñú òåìîå ùì äâéáåø äéà úôéñú òåìîå ùì äîñôø.
àîéøä ðåñôú áøåç æå îåôéòä ôòí ðåñôú áñôø, åäôòí ááéøåø îð÷åãú äúöôéú ùì äøîï, àí ëé àéï ñô÷ ùäéà îù÷ôú àú ð÷åãú äúöôéú ùì áùáéñ æéðâø òöîå:
"äîôøõ äéä îåöó-ùîù åâãåù ñéøåú, îäï ùáå æä òúä îäôìâåú ùì ìôðåú-áå÷ø àì äéí-äôúåç. ãâéí, ùòåã ìôðé ùòåú îòèåú äúøåööå áîéí, äéå òúä îåèìéí òì äñéôåðéí ëùòéðéäí æâåâéåú, ôéåúéäí ôöåòéí åäí îìàéí ëúîé-ãí. äãééâéí, åäí ñôåøèàéí çøåöéí, äéå ùå÷ìéí àú äãâ åîúâàéí áùììí. ëì àéîú ùäéä äøîàï òã ìèáç ùì çéåú åãâéí, îéìàä àåúå úîéã îçùáä àçú: áäúðäâåúí ëìôé áòìé çééí, ëì áðé-äàãí ãîå ìðàöéí. øâù äòìéåðåú ùáå ðäâ äàãí ëøöåðå ëìôé éöåøéí àçøéí, äãâéí àú äúåøåú äâæòðéåú ä÷éöåðéåú áéåúø, äò÷øåï ùäëåç äåà äöã÷".10
åàéìå äøõ âøéï, äâéáåø äòé÷øé ùì äøåîàï öììéí òì ääãñåï, ëåøê á÷åáìðä ùìå ëìôé äàì àú îçðåú ääùîãä ùä÷éîå äâøîðéí åàú ñáìí ùì áòìé äçééí.11 áàçøéú äãáø îåôéò îëúá ùì äøõ ãåéã âøéï, ùòáø ìäúâåøø áîàä ùòøéí, ìéãéãå îåøñ âåîáéðø, åáå äåà ëåúá áéï äùàø: "ëì òåã îîùéëéí òîéí àçøéí ììëú ìëðñééä ááå÷ø åìöàú ìöéã àçø-äöäøééí, äí ééùàøå çéåú ìà-îøåñðåú åéîùéëå ìä÷éí îúåëí äéèìøéí åîôìöåú àçøåú. òëùéå æä áøåø ìé ëùîù".12
äàîéøä äîôåøñîú áéåúø ùì áùáéñ æéðâø áòðééï æä ? "ìáòìé äçééí æåäé èøáìéð÷ä ðöçéú" ? ì÷åçä îäñéôåø ?The Letter Writer?. âéáåø äñéôåø äåà äøîï âåîáéðø, øåå÷ îòì âéì çîéùéí, òåøê, îâéä åîúøâí, ùòáã áäåöàú ñôøéí òáøéú òã ùðñâøä, áòì ëåçåú ñôéøéèåàìééí, ùîúëúá òí ðùéí áòìåú ëåçåú ãåîéí. äøîï äåà öîçåðé áòì äëøä, åëùòëáøä îåöàú àú ãøëä ìãéøúå, äåà ãåàâ ìäù÷åú àåúä åìäàëéì àåúä, åàó îòðé÷ ìä àú äùí "çåìãä", òì ùí äðáéàä äî÷øàéú. ëàùø äåà ðåôì ìîùëá åäåà àéðå îñåâì ìøãú îäîéèä ìãàåâ ìöøëéä ùì äòëáøä äåà îúôìì ìàì ùìà éðéç ìä ìîåú îøòá. ìàçø ùäåà îúàåùù îîçìúå ä÷ùä äåà ðæëø ááòúä åááåùä áòëáøä, ùàéù ìà äàëéì àåúä, åäåà ñáåø ùîúä (àåìí äåà èåòä, ëôé ùäåà òúéã ìâìåú áùîçä åáä÷ìä). äééàåù îùúìè òìéå åäåà îúôìì ìðùîúä. áöø ìå, äåà îãáø òîä áìáå, ëùäåà òåøê çùáåï ðå÷á òí äîéï äàðåùé: "îä äí éåãòéí, ëì äîìåîãéí äàìä, ëì äôéìåñåôéí äàìä, ëì îðäéâé äòåìí ? òì ùëîåúê? äí ùëðòå òöîí ùäàãí, äçåèà äëé âøåò îëì äîéðéí, äåà ðæø äáøéàä. ëì éúø äéöåøéí ðåöøå ø÷ ëãé ìñô÷ ìå îæåï, òåøåú, ìäéåú îòåðéí, îåùîãéí. áéçñí àìéäí [àì áòìé äçééí] ëì äàðùéí äí ðàöéí; áùáéì áòìé äçééí æåäé èøáìéð÷ä ðöçéú. åáëì æàú, äàãí ãåøù àú øçîé ùîéí".13
ìñéåí îï äøàåé ìäæëéø, ëé ëì ääúáèàåéåú äììå ùì áùáéñ æéðâø äï ùäáéàå àú äéñèåøéåï äùåàä Charles Patterson ìçáø àú ñôøå äçùåá åäéñåãé Eternal Treblinka (èøáìéð÷ä ðöçéú), ùîùååä àú äúôéñåú ùäåáéìå ìùåàú äòí äéäåãé òí äúôéñåú ùäåáéìå ìðéöåì äîúåòù ùì áòìé äçééí, ä÷ééí áú÷åôúðå. àú äñôø äåà î÷ãéù ìéöç÷ áùáéñ æéðâø, ùîîðå ùàá àú ùí äñôø.
- "àðé ÷åøà àú äñôøåú äîåãøðéú", àðùéí áãøëé, úøâí îàéãéù: àøéä àäøåðé, éøåùìéí 1996, òî' 257-252 (255). äùåå ìðàîø áñôøå äàåèåáéåâøôé Love and Exile, New York 1984, p. 17.
- äçåæø áúùåáä, úøâí îàðâìéú: éùøàì æîéø, ú"à 1986, òî' 39.
- "áçãøä ùì öùä", àðùéí áãøëé (äòøä 1 ìòéì), òî' 289-284 (287).
- äòáã, úøâí îàéãéù: çééí ôìâ, ú"à úùð"à, òî' 80.
- ùåùä, úøâí îàðâìéú: öáé àøã, ú"à 1991 (1978), òî' 212.
- "ùìåù ôòîéí éåñì", àðùéí áãøëé (äòøä 1 ìòéì), òî' 178.
- ùí, òî' 179-174 (179).
- äçåæø áúùåáä (äòøä 2 ìòéì), òî' 37.
- ùåðàéí, ñéôåø àäáä, ú"à úùì"è, òî' 83.
- ùí, òî' 191.
- éöç÷ áùáéñ æéðâø, öììéí òì ääãñåï, úøâí îàðâìéú: éåáì ÷ùãï, àåø éäåãä 2000, òî' 158.
- ùí, òî' 455.
- ?The Letter Writer?, The S?ance and Other Stories, New York 1968, pp. 239-276 (270). äúøâåí ùìé ? é"ù.